نیاز به مهارت خاص یا اراده قوی ندارد و هر کس می تواند با توجه به علاقه مندی و هدف مورد نظرش برای بهتر شدن در آن شرکت نماید. ورزش به عنوان عاملی برای اوقات فراغت به این معناست که هر کس بدون در نظر گرفتن سن، جنسیت، توانایی و وابستگی اجتماعی جهت تأمین سلامتی و بهبود زندگی با کمترین هزینه به آن بپردازد (42).
از دیدگاه کمیته بین المللی المپیک، ورزش همگانی فعالیتی است که قدرت و برتری را به انسان باز می گرداند و موجبات رشد و گسترش سلامتی، آمادگی و احساس خوب بودن را بوسیله فعالیتهای ورزشی به مردمی که می توانند به آن عادت کنند. در هر سن، جنس، نگرش، شرایط اقتصادی و فرهنگی (محلی یا منطقه ای) را فراهم آورد (56). از نظر کارل سون12 (2000) ورزش همگانی را شرکت در ورزشی است که انسان آن را کاملاً آزادانه انتخاب کرده باشد (71). و از نظرپالم13 (92) ورزش همگانی یک حرکت ماندگار جهانی است که انرژی های ذخیره شده در افراد و جوامع را سازمان می دهد و آن را به قدرت تبدیل می سازد (33).
سامارانژ14 (1996) رئیس سابق کمیته بین المللی المپیک، ورزش همگانی را پدیده ای می داند که مختصاتی منحصر به خود را دارد که آن را از تمام طبقه بندی های موجود جدا می کند: ورزش مردمی، ورزش همگانی، سلامتی جسمانی یا رقابت با خود (سازمان تربیت بدنی،1382). مفهوم ورزش همگانی به معنی “همه مردم بایستی ورزش کنند” می باشد که این تعبیر می تواند در قالب فرم های ورزشی با فعالیتهای جسمانی که ضرورت همه مردم می باشد، شکل پذیرد. خواه این ضرورت قبلاً وجود داشته خواه نیاز به ایجاد آن باشد (91).
موضوعی که باید در بخش ورزش همگانی بدان توجه شود اولویتهای پرداختن به ورزش است. پژوهشگران پیش بینی می کنند که این قرن، نه قرن ورزشهای رایج بلکه زمان پرداختن به فعالیتهای نزدیک به طبیعت و سالمتر است و فعالیتهای بدنی دارای دو ویژگی اصلی داوطلبانه بودن و لذت بخش بودن است. در حقیقت انگیزه مردم از شرکت در ورزش رسیدن به تندرستی، نشاط و روابط اجتماعی است (2).

انگیزه گرایش مردم کشورهای مختلف جهان به ورزشهای همگانی
توجه به ورزش همگانی در بین کشورها از سال 1900 میلادی با نگرشهای متفاوتی صورت پذیرفت که از آن جمله غنی سازی اوقات فراغت یا تدریج بهداشت و سلامتی و یا هر دو نگرش در بین مردم بود. انگیزه مردم آمریکای لاتین در گرایش به ورزش همگانی : پر کردن اوقات فراغت، مردم آمریکای شمالی: سلامتی، مردم سنگاپور: فعالیتی برای اوقات فراغت و سلامتی و شادی، مردم استرالیا: زندگی در سراسر عمر با ورزش، مردم مالزی: حاکمیت ارزشهای قومی و سنتی بود (02).
انگیزه تفریحات سالم در قرن بیستم موجب گرایش مردم آمریکا به ورزش همگانی و انعکاس آن موجب پیشرفت ورزش همگانی در آلمان و یونان را فراهم آورد. بازگشت به طبیعت عامل اصلی توجه مردم آلمان، استرالیا، فنلاند، ایتالیا، رومانی و بلغارستان به ورزش همگانی بوده است. در فنلاند، استرالیا، ایتالیا، پرتغال، بلغارستان و لهستان ورزش همگانی بیشتر مورد توجه کارگران بود و در فنلاند نیز از ورزش همگانی استقبال زیادی نمودند (02).
فوتبال عامل اصلی توجه مردم مجارستان به ورزش همگانی گردید و خدمات داوطلبانه مردم به ورزش همگانی موجبات رشد آن را در بلغارستان، لهستان و شرق اروپا فراهم آورد (97).
در اسکاتلند نیز ورزشهای رایج، اینک کمتر در مرکز تمرکز قرار گرفته اند و توجه ویژه روی توسعه فضاهای تفریحی – ورزشی با رویکرد گذران اوقات فراغت متمرکز شده است. این اولویت در مدل مول15 و همکاران (1997) به خوبی تعیین شده اند. این مدل نشان دهنده گرایش و روندی رو به رشد در هزاره سوم میلادی است (شکل 2-2).

تنوع لذت
تماشا

ورزش حرفه ای
ورزش قهرمانی
ورزش همگانی و تفریحی
ورزش آموزشی
مشارکت
تفریح آمادگی جسمانی
شکل2-2 : مدل سلسله مراتبی ورزش، برداشت از MULL et al (1997، مجله حرکت شماره 25، 1384)
چنانچه در شکل نشان می دهد، بیشترین سطح شرکت کردن مربوط به قاعده هرم است و هر چه به سمت رأس هرم حرکت کنیم از تعداد شرکت کنندگان در ورزش کاسته می شود. سوی دیگر تعداد تماشاچیان در ورزش حرفه ای بیشترین و در ورزش آموزشی و ورزش همگانی به کمترین تعداد می رسد. گسترش ورزش قهرمانی و در نهایت حرفه ای در گرو توسعه ورزش همگانی است اما عکس آن صادق نیست (02).
ورزش همگانی و قهرمانی با هم آمیخته اند اما در جهت های مختلف توسعه می یابند. جهانی سازی و فناوری ارتباطات از عوامل تعیین کننده تقاضای اجتماعی و یکسان شدن آن به شمار می روند. صرف نظر از جنبه های منفی تفکر جهانی سازی، باید اذعان کرد که این پدیده در ورزش هم در حال وقوع است (40).
فواید و دستاوردهای شرکت در فعالیتهای ورزش همگانی
تن، فکر و روح هر سه به سلامتی نیازمندند و بصورت جدا نشدنی با یکدیگر ارتباط محکم دارند. ورزش می تواند مایه تلقین و تفهیم سازی از فضایل به افراد باشد که در این قسمت به چند مورد اشاره می شود:
بهداشت، سلامت جسمانی و روانی: هزینه ورزش با هزینه درمان ارتباط نزدیکی دارد زیرا در صورت عدم تحرک، بطور متوسط مجموعه ای از شهروندان به بیماریهای مختلف گرفتار می شوند. شرکت در فعالیتهای ورزشی باعث افزایش سطح بهداشت عمومی و جلوگیری از بروز بیماریها شده و همچنین باعث درگیر شدن تمامی آحاد جامعه در یک زندگی پر تحرک می شود (2).
همچنین گفته شده است که با فعالیت ورزشی می توان گردش خون بدن را تنظیم و کارایی قلب را افزایش داد، جداره رگها از مواد زائد پاک می شوند و چربیهای مفید خون افزایش می یابد. عضلات قویتر شده و میزان پروتئین در آنها افزایش می یابد. جنبش پذیری مفاصل در حد بالایی قرار می گیرند. کارایی دستگاه تنفسی افزایش می یابد در نتیجه آمادگی جسمانی و حرکت افراد را بهبود بخشیده تا موجبات پیشگیری از بیماریهای ناشی از فقر حرکتی شده و سلامتی جسمی را به بدن هدیه می کند (02).
تحقیقات نشان داده اند که انجام فعالیتهای ورزشی خاصیت ضد افسردگی داشته و باعث تعدیل اضطراب و استرس شده و سلامتی روانی را ارتقاء می بخشند (14).
یادگیری رفتارهای مطلوب اجتماعی: باید توجه داشت که با شرکت در فعالیتهای دسته جمعی و گروهی ورزش همگانی، اردوهای ورزشی یا عضویت در یک تیم ورزشی امکان یادگیری گذشت و فداکاری، روحیه کار جمعی و کسب اعتماد به نفس بوجود می آید (27).
ورزش و فعالیت بدنی برای جوانان روش مثبت را فراهم می آورد، باعث خودسازی، جلوگیری از مصرف مواد مخدر و دخانیات، پرخاشگری و خشونت می شود (2).
ورزش دارای اهداف اجتماعی متعددی در جوامع بشری است ازجمله:
1- فراهم نمودن زمینه های مناسب برای مشارکت در فعالیتهای اجتماعی جهت پر کردن اوقات فراغت.
2- فراهم نمودن زمینه های مناسب برای توانا کردن افراد در برقراری ارتباطات صحیح و مناسب.
3- افزایش قدرت تصمیم گیری افراد به صورت و عادلانه در بخورد با مسائل اجتماعی.
4- پرورش روحیه فداکاری و ایثار در افراد.
5- پرورش و تقویت توان اجتماعی.
6- پرورش حس نوع دوستی و انسانیت.
7- پرورش نیروی بدنی- روانی مورد نیاز جامعه.
8- پیشگیری از برخی آسیبهای اجتماعی.
9- ایجاد شرایط مناسب از نقطه نظر تقویت احترام کذاشتن و ارزش دهی به قوانین گروهی و اجتماعی.
10- ایجاد زمینه های مناسب برای آشنایی با مسئولیتها و تکالیف اجتماعی (2).

عادت بهداشتی: می توان گفت که با انجام مرتب فعالیت بدنی، این عمل به عنوان یک عادت صحیح بهداشتی در زندگی فرد قرار گرفته و با انجام این گونه فعالیتها در دوران میانسالی و کهولت سلامت جسمانی و روانی بدن ارتقاء بخشیده می شود و طول عمر افراد افزایش پیدا می کند (27).
طبقه بندی ورزشهای همگانی
ورزش همگانی و تفریحی در قالب پنج فعالیت و برنامه جداگانه و مرتبط با هم اجرا می شوند که عبارتند از:
1- ورزش آموزشی: شامل برنامه هایی که مبتنی بر فرصتهای یادگیری درباره مهارتهای ورزشی راهبردها، قوانین و مقررات باشند و به شرکت کننده کمک کنند تا مهارت خود را بهبود بخشند. این آموزش اغلب فردی یا گروهی و از طریق دروس، کلاسهای آموزشی و کارگاه است مانند کلاسهای آموزشی رشته های مختلف ورزشی که در فصل تابستان و برای پر کردن اوقات فراغت افراد تشکیل می شود.
2- ورزش غیر رسمی: شامل شرکت خود انگیخته در ورزش است. ورزش غیر رسمی، رویکردی فردی به ورزش است این نوع ورزش بر نیاز شرکت کننده برای کسب آمادگی جسمانی اش تأکید دارد و اغلب بدون اهداف از پیش تعیین شده و صرفاً برای شرکت در ورزش انجام می گیرد. بازیهای دبستانی و یا ورزش در محلات نمونه هایی از ورزش غیر رسمی هستند.
3- ورزش درون بخشی: شامل مسابقات و دیدارهای ورزشی است که در آن شرکت کنندگان صرفاً محدود به یک بخش از جامعه باشند و تنها افراد همان بخش مانند: مدرسه، بازار، جامعه، مکان نظامی، حوزه های علمیه، دانشگاه و… در آن شرکت می کنند. مانند مسابقات درون دانشگاهی یا درون سازمانی بین کارمندان یک اداره از جمله ورزشهای درون بخشی می باشند.
4- ورزش برون بخشی: شرکت سازمان یافته افراد در رقابتهای تفریحی در قالب تیمها و مسابقه بین برندگان مسابقات درون بخشی در این مرحله انجام می گیرد مانند مسابقات بین ادارات یا بین دانشگاه ها.
5- ورزش باشگاهی: باشگاهها معمولاً به وسیله جمعی از افراد با علایق مشترک تأسیس می شوند. باشگاهها از نظر برنامه ورزشی با هم متفاوتند و اعضای آنها هستند که نوع فعالیت را تعیین می نمایند. ممکن است اعضاء یک باشگاه بر آموزش حمایت مالی، جامعه گرایی یا ترکیبی از این سه فعالیت تأکید داشته باشند و در ترویج آنها تلاش کنند (44) ( شکل 2-3).

شکل 2-3: طبقه بندی ورزش همگانی

ورزش همگانی در سطح شهرستان جهرم:
ورزش همگانی در شهرستان جهرم از سال 1352 شروع به فعالیت کرده است اما بطور کلی طی 10 سال است فعالیتهای آن پر رنگتر شده است و نیز در 5 سال اخیر فعالیت آن بیشتر و چشمگیرتر شده است. بطور مثال می توان پیاده روی بزرگ خانوادگی که به مشارکت افراد در تمام رده های سنی و در چند نوبت برگزار شده است، نام برد. در سالهای اخیر امکانات و تجهیزات ورزشی شهرستان مانند سالن، استخر، مجموعه های ورزشی و دستگاههای و وسایل ورزشی باشگاهها افزایش یافته است که مجموعه های ورزشی سطح شهرستان و شهرهای اطراف شامل مجموعه ورزشی شهید فرجام، آزادگان، تختی، فرهنگ شهر و مجموعه های ورزشی شهر خفر و قطب آباد می شود که در اکثر مجموعه های ورزشی زمین چمن موجود می باشد. سالن های موجود با تجهیزات و امکانات مناسب شامل سالن بدنسازی، کشتی، ژیمناستیک و ورزشهای رزمی است.
تعداد زنان شرکت کننده در فعالیتهای ورزشی حدود 3000 نفر می باشند که حدود 1000 نفر از آنان سازمان یافته (بیمه شده) و حدود 2000 نفر دیگر سازمان نیافته هستند. و تعداد مردان ورزشکار حدود5000 نفر می باشند که تنها حدود 3000 نفر از آنها بصورت سازمان یافته هستند.
در طول سال کلاسهای ورزشی زیادی در50 رشته ورزشی برگزار می شود و علاقمندان زیادی را به انجام فعالیتهای ورزشی فرا می خواند. رشته های ورزشی فعال آقایان شامل کشتی، پاورلیفتینگ، دو و میدانی، اسکیت، دوچرخه سواری، بدمیتنون، بسکتبال، بوکس، بدنسازی و پرورش اندام، تکواندو، شنا و شیرجه، تنیس خاکی، هاکی، ورزشهای باستانی و…، و ورزشهای تیمی مانند فوتبال، والیبال، هندبال و… و نیز ورزش همگانی می شود. ورزش خانمها می توان شنا، تکواندو، تنیس، ژیمناستیک، اسکیت، وشوو، دو و میدانی، هاکی، آمادگی جسمانی و ایروبیک، بدمینتون و… و ورزشهای تیمی مانند فوتسال، والیبال، هندبال، بسکتبال و.. و نیز ورزش همگانی را نام برد.
لازم به ذکر است که افراد و تیمهای ورزشی در رشته های مختلف دارای عناوین قهرمانی استانی و کشوری هستند که در سه رشته ورزشی کشتی، پاورلیفتینگ و دو و میدانی آقایان افرادی اعزامی به مسابقات برون مرزی نیز داشته است.
پیشینه تحقیق
تحقیقات انجام شده در ایران
تحقیقات انجام شده در کشور پیرامون عوامل بازدارنده افراد در مشارکت