، تربیت، کودکان، سپری، کرد.، تفریحی

استعداد، بین سطح تخصصی فعالیت مورد علاقه و رسیدن به آن سطح مداخله کند (107).
تفریح ، تندرستی و اوقات فراغت
یکی از مهمترین صور گذراندن اوقات فراغت در جوامع مختلف، ورزش و بازی بوده است. تربیت بدنی و ورزش در طول تاریخ زندگی انسان به شیوه های گوناگون متجلفی شده است. ورزشهای امروزی صور مختلفی از فعالیتهای جسمی و تربیت بدنی است که در چهارچوب نظام تعلیم وتربیت هر جامعه و همراه با ارزشهای فردی و اجتماعی آن، موجبات پرورش فکری و جسمی کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان را فراهم می کند. نگاهی به تاریخ نشان می دهد که ملل متمدن جهان، همواره به نقش و اهمیت ورزش توجه داشته اند و از آن در پرورش جوانان و آماده کردن آنها برای مقابله با مشکلات فردی و اجتماعی استفاده می کردند ( 20).
باتلر7 معتقد است که واژه بازی و ورزش در اوقات فراغت کودکان و نوجوانان بیان حالات روانی یا عاطفی رفتاری آنهاست. اکثر نویسندگان و صاحبنظران ورزشی را عقیده بر این است که بازی و ورزش یکی از عوامل اصلی و مؤثر در روند رشد کودکان، نوجوانان و جوانان است و در نزد بزرگسالان آثار فیزیولوژیکی و روانی دارد که به بهداشت جسمی و ذهنی آنان کمک می کند. ناش8 در کتاب فلسفه فراغت و تفریحات سالم در رابطه با اوقات فراغت چنین می گوید: “فراغت مربوط به اوقاتی از زندگی می شود که انسان کار موظف و دیگر وظایف شرعی و اجتماعی خود را تمام کرده باشد و یا در خواب و ورزش و تفریحات سالم مربوط به نحوه استفاده و بهره برداری از این زمان است. فعالیت کودکان در اوقات فراغت بازی است، در صورتی که این وقت را بزرگسالان در ورزش و سایر فعالیتهای فرهنگی و هنری می گذرانند” (20).
سقراط نظرات خود را در قالب توأم شدن تربیت روح و جسم و ارزش یافتن کار اخلاقی و مذموم شدن و تن پروری و بیکارگی چنین ادامه می دهد: “ارزش و کار اخلاقی، کاری است که انسان باید بدان قیام کند و تنبلی ضد کار و ضد فراگیری است، چه فراگیر و چه عملی” (46).
سلامتی و عزت نفس رابطه میان فردی و شرکت در فعالیتهای تفریحی است. افزایش رضایت از طریق فعالیتهای تفریحی مستقیماً روی تندرستی اثر می گذارد و این مسأله برای همه سنین صادق است. و فعالیتهای تفریحی بسیار متنوع تر از ورزشهای مسابقه ای و فعالیتهای سلامت بخش غیر رقابتی است. فعالیتهای تفریحی شامل طیف گسترده ای از فعالیتهای فعال و غیر فعال می باشد (16) .
از طرفی می توان به نقش فعالیتهای جسمانی در زمان اوقات فراغت در بروز رفتارهای بهداشتی و تندرستی فرد اشاره کرد. فعالیتهای جسمانی اوقات فراغت با سایر رفتارهای بهداشتی ارتباط دارند. مطالعات پیمایشی نشان می دهد که اکثر آمریکایی ها (آمریکای شمالی) که وضع بهداشتی آنها در سطح مطلوب یا عالی است تمرینات ورزشی منظم با میزان بهداشت مطلوب و خوشبخت بودن آنها نقش داشته است. بعلاوه ورزش در ویژگیهای روانی فرد نیز تأثیر مثبتی دارد. این نقش ورزش در برخی موارد موجب تقویت و در برخی موارد موجب تضعیف ویژگیهای روانی نامطلوب می شود. از طرفی تربیت بدنی و ورزش در کنترل اضطراب و استرس مؤثر است. یکی دیگر از تأثیرات ورزش تأثیر شخصیتی است این تأثیر می تواند بر یکی از زمینه های شخصیتی یا به طور کلی بر کل شخصیت فرد باشد (19) .
چشم انداز تاریخی اوقات فراغت
اینکه انسان با چه نوع فعالیتی باید اوقات فراغتش را پر کند نکته اساسی است ( ارسطو). اوقات فراغت عقیده ای قدیمی بوده و و از دوران تمدن های باستان به نخبه گرایی و امتیاز طبقاتی وابسته بوده است. به هر حال محتمل است که اوقات فراغت به وسیله فرهنگ های بدوی- وقتی که فشارها برای کسب مال، امنیت و نیازهای اولیه برداشته شد، یا در جشن بعد از شکار و یا در طول هوای نامساعد- آغاز شده باشد. اوقات فراغت با تربیت عالی، منزلت اجتماعی و رتبه سیاسی بستگی پیدا کرد. فراغت می تواند فرصت مهمی برای رشد مردان و زنان بوده و وحدت فکر وجسم آنها را فراهم کند (16).
در حقیقت تلاش در دوره ماقبل تاریخ برای برآوردن نیازهای جسمانی بود و مسئله بقاء برای زندگی در این دوران از اهمیت ویژه ای برخوردار بود. آنچه که در این دوران می توان به آن اشاره کرد، نبود یک مرز مشخص و دقیق بین کار و فراغت بود که این مرزبندی به گونه ای وجود نداشت که بتوان این دو را از حیث محتوایی از یکدیگر مجزا کرد. اوقات استراحت مردم در دوران ماقبل از تاریخ با دوختن، نخ کردن دانه تسبیح، سرگرم کردن خود با سرود خواندن، حرکات موزون، تعریف کردن داستان و افسانه و طواف دور آتش سپری می شد. بادها، جشنها و مراسم ها روزها و ماهها به طول می انجامید (19).
کراس9 نویسنده کتاب تفریحات و اوقات فراغت در جامعه مدرن می گوید: برای انسانهای اولیه زمان تفکیک شده ای برای کار و فراغت همانند انسان امروز وجود نداشت. انسانی صنعتی امروز زمانی از روز را به کار و بخشی را به استراحت و تفریح اختصاص می دهند. نوع کار انسان اولیه نیز با کار تخصصی امروز او تفاوت داشته و داری تنوع و نوع آوری بیشتری بوده است. تفریحات با آیین های مذهبی همراه بوده و با دعا و نیایش، قربانی کردن، رقص و پایکوبی و جشن برگزار می گردیده و همه آنها بخشی از کار نیز بوده است (19).
اما اگر بخواهیم به چند تفاوت بین اوقات فراغت قدیم و معاصر بسنده کنیم بدون شک اصلی ترین این تفاوت در نوع نهاد و ساختاربندی اوقات فراغت تجلی می یابد. در سابق طبقات کوچکتر جامعه از لحاظ محدود آزادی و آسودگی برخوردار بودند. این اوقات در درون خانه و خانواده صرف می شد و صورت غیر رسمی و خودمانی داشت و به همنشینی و محاوره با خویش و پیوند دوست و همسایه می گذشت. با پیشرفت جوامع و پراکندگی وظایف خانواده متدرجاً جنبه رسمی و در مواردی تجاری پیدا کرد و جزء وظایف مؤسسات خاص درآمد. تفاوت دیگر را می توان لحاظ فراگیر بودن و گستردگی اوقات فراغت مشاهده کرد. با شروع انقلاب صنعتی، تفریح و سرگرمی جزء زندگی مردم عادی قرار گرفت و با کاهش زمان کار عملاً فرصت استراحت و فراغت مردم افزایش یافت و صرف پرداختن به انواع و اقسام فعالیتهای همگانی شد. افکار عمومی و درخواست همگانی در استفاده از گسترش فعالیتهای فراغتی موجب شد که در اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 نوعی نهضتهای اجتماعی با همت و کوشش اتحادیه های کارگری تحت عنوان نهضت تفریحات سالم با هدف کاهش ساعات کار و فراهم نمودن امکانات تفریحی و تربیتی برای برخوردار کردن کارگران از یک زندگی ثمربخش و مفید شکل بگیرد. از بررسی متون و مدارک مربرطه اینگونه می توان دریافت که دهه 1920 سرآغازی برای نگرش علمی و تحقیقاتی به اوقات فراغت است. پس از سالهای 1924 طرحهای درباره اوقات فراغت در آمریکا آغاز گردید و معروفترین آنها طرحی بود که رابرت10 و هلن لیند11 در فاصله 1929 تا 1936 در مورد فعالیتهای اوقات فراغت در گذشته و در حال انجام دادند (19).
اوقات فراغت و انواع آن
اوقات فراغت را می توان به شیوه های گوناگون تقسیم بندی کرد. اگر مکان گذراندن اوقات فراغت را مبنای تقسیم بندی بگیریم می توانیم دو حالت کلی را تفکیک کنیم (52):
1- زمان فراغتی که در منزل سپری می شود با فعالیتهای تقلید گقتگو با افراد خانواده، مطالعه، تماشای تلویزیون، گوش دادن به رادیو و… سپری می گردد.
2- زمانی که در خارج از منزل سپری میشود و طیف وسیعی از فعالیتها، از فعالیتهای ورزشی و جسمی گرفته تا دیدار از اماکن جالب و تاریخی و رفتن به تئاتر و سینما را در بر می گیرد.
از نظر زمان می توان تقسیم بندی زیر را ارائه داد:
1- اوقات فراغت لحظه ای: مانند اینکه فرد پشت چراغ قرمز متوقف شده است.
2- اوقات فراغت ساعتی: فاصله ای که ما بین زمان انجام کار ساعتی بوجود می آید.
3- اوقات فراغت روزانه: بعد از کار روزانه و انجام وظایف روزمره زمان فراغتی حاصل می آید که معمولترین نوع اوقات فراغت محسوب می شود.
4- اوقات فراغت هفتگی: درپایان هفته یک یا دو روز کامل تعطیلی وجود دارد.
5-اوقات فراغت سالیانه: در پایان یا ابتدا یا فصل خاص از سال معمولاً مدتی به تعطیلات سالیانه اختصاص می یابد. مانند ایام نوروز یا تعطیلات تابستانی البته همه تعطیلات به اوقات فراغت اختصاص ندارد و بخشی از آن صرف وظایف خاص می گردد. اما به هر حال بخش اعظم آن را اوقات فراغت تشکیل می دهد.
از سوی دیگر اوقات فراغت را می توان بر حسب سن اعضای جامعه تقسیم بندی کرد. به عبارت دیگر اوقات فراغت پدیده ای وابسته به سن است. می توان طبقه بندی زیر را انجام داد (52):
1- اوقات فراغت ویژه کودکان قبل از ورود به دبستان: در این ایام اجتماع انتظار خاصی از کودکان ندارد و وظیفه ای بر دوش آنها قرار نمی دهد. در نتیجه بیشتر وقت کودکان صرف بازی می شود.
2- اوقات فراغت ویژه کودکان و نوجوانان: بعد از دبستان اولین وظیفه اجتماعی به کودک محول می گردد و در نتیجه اوقات فراغت وی محسوب می شود، اگر هم کودک یا نوجوان ترک تحصیل کند یا از ابتدا وارد دبستان نشود باز هم نمی تواند شرایط وی را مانند زمانی که کودکی 5 یا 6 ساله بود فرض کرد زیرا به هر حال انتظارات اجتماعی از او انجام وظیفه ای که ممکن است کار کردن یا کمک کردن به انجام امور خانواده باشد طلب کند.
3- اوقات فراغت ویژه جوانان: جوانان به ویژه قبل از تشکیل خانواده در شرایط خاص قرار دارند که آنها را از سایر گروههای سنی تمایز می سازد. انرژی زیادی و میل به اکتشاف تجربه فعالیتهای نو، درگیری با مشکلات مختلف از جمله دغدغه هایی نظیر انجام خدمت سربازی ادامه تحصیل و انتخاب همسر و سایر خصوصیات ایام جوانی، نوع خاصی از اوقات فراغت و شیوه های خاصی برای گذراندن آن را بوجود می آورد.
4- اوقات فراغت ویژه میانسالان: میانسالان به هر حال تعیین کننده قبلی را گذرانیده اند و زندگی آنها تقریباً شکل ثابتی پیدا کرده است. معمولاً ازدواج کرده و دارای فرزندان می باشند و زمان زیادی را به انجام فعالیتهای شغلی و وظایف خانوادگی و اجتماعی اختصاص می دهند. این است که ایام فراغت آنها محدود می باشد و در ضمن در برنامه ریزی برای گذراندن اوقات فراغت بیشتر به خانواده توجه دارند و سعی می کنند این اوقات را همراه با خانواده سپری کنند.
5- اوقات فراغت ویژه سالخوردگان: سالخوردگان با فراغت کار روزانه و آغاز شدن ایام بازنشستگی، شرایط خاص را تجربه می کنند زیرا یکی از مهمترین وظایف دوران زندگی خود یعنی کار کردن را سپری کرده اند و انجام سایر وظایف اجتماع و خانواده، بخش کمی از وقت آنها را پر می کند از سوی دیگر بیشتر فضاها و امکانات اوقات فراغت به نحوی طراحی شده است که متناسب با توانایی ها و علایق آنها باشد. اختلافی که بین آحاد جامعه در خصوص چگونگی برخورد با مسأله فراغت می توان مشاهده نمود اختلاف بین نسل هاست. در خصوص ریشه های این اختلاف بایستی دو نکته را متذکر شد: اولاً همچون سایر پدیده های اجتماعی پدیده اوقات فراغت نیز در گذر زمان تغییر می کند و شکل جدیدی می یابد. دوماً این اختلاف در چند نسل اخیر شکل گسترده ای پیدا کرده است.
آثار و نتایج اوقات فراغت
اولین وظیفه تفریحات سالم غنی سازی زندگی به واسطه قادر ساختن افراد به ماجراجویی معاشرت، توان اجرایی، لذت از زیبایی و احساس شادی از آفریدن و بطور کلی همه آنچه که خوشبختی و مسرت انسان را در بر می گیرد. بواسطه برنامه های تفریحی مردم علایق و مهارتهایی را توسعه می دهند که آنها را به استفاده از اوقات فراغت، کسب سلامتی متعادل روانی – حرکتی، رضایت خاطر، شهروند خوب بودن و توسعه اعتماد به نفس و شخصیت مطلوب قادر سازد(54). در زیر به این آثار و نتایج پرداخته شده است:
1- اوقات فراغت و بهداشت روانی
حین گذراندن اوقات فراغت تضمین کننده سلامت و بهداشت روانی انسان است و همراه اشتغال مستمر و بدون وقفه فکری و عملی در فعالیتها یا مشاغل معین، موجب خستگی جسمی و ذهنی گردیده به تدریج فرد نشاط و سرزندگی خود را از دست می دهد و در واقع فشارهای ناشی از اشتغال ممتد ذهنی و جسمی نه تنها ممکن است همواره با از دست دادن نشاط و تعادل حیاتی فرد باشد. بلکه در مواقعی عوامل مهمی در بروز بسیاری از اختلالات روانی همچون نوروزها و افسردگیها و نارسایی های جسمی به ویژه از نوع بیماریهای روانی- جسمانی (تأثیر شرایط روان بر جسم) می گردد (افروز،1368). بررسی متخصصان تربیت بدنی نشان داده است که بسیاری از ناراحتی های جسمی ریشه روانی از قبیل ترس، خشم، یأس و نامیدی و… دارند. فشار و انقباض عضلانی که در اثر ناراحتی های روانی و عاطفی پیش می آید از عوامل مهم اختلالات و کسالتهاست (51).
یکی دیگر از آثار و نتایج اوقات فراغت جبران صدمات ناشی از هیجانات مداوم کار و نیز رهانیدن انسان از کسالت ناشی از یکنواختی و انجام وظایف روزانه میباشد (39). که برخورداری از یک برنامه جامع و پیش بینی فرصتی آزاد و فارغ از کار موظف و بهره وری از آن اولین و مهمترین گام در پیشگیری از آسیبهای ذهنی و حفظ بهداشت روانی است (افروز،1368). “دومازیه” نیز می گوید که: ” از پرداختن به امور تفننی و فرهنگی که بر اساس میل و رغبت فرد صورت می گیرد نوعی رضایت خاطر و آرامش حاصل می گردد و افراد معمولاً در پناه استفاده از اوقات فراغت اضطرابها و نگرانی های خودش را رها نموده به آرامش و آسایش لازم دست یابد.

مطلب مشابه :  پایان نامه بررسی ویژگی های خاص سیستم توزیع قدرت در لبنان و عراق کنونی

Author: 92