در دسترس بودن تاثیرمی گذارد، قابلیت اطمینان و تغییرپذیری منابع است، هرچه تغییرپذیری منبع بیشتر و یا اعتماد پذیری آن کمتر باشد در نتیجه نسبت کوچکی از کل منابع موجود میتواند مورد استفاده قرارگیرد. با این حال بعلت عدم دسترسی این شاخص در مقیاس ملی، این عامل حذف می گردد.

دسترسی
برای این شاخص سه مولفه وجود دارد:
• درصدی از جمعیت که به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند.
• درصدی از جمعیت که به خدمات بهداشتی دسترسی دارند.
• شاخص که مربوط به زمین های آبی، به عنوان قسمتی از زمین های زراعی، وابسته به منابع آب داخلی. به صورت درصدی از زمینهای تحت آبیاری مرتبط با منابع آب داخلی محاسبه می شود. ایده پشت این روش محاسبه این است که کشورها یی با نسبت بالا از زمین های آبی وابسته به منابع آب داخلی در دسترس کم، بالاتر از کشورهای با نسبت بالا از زمین های آبی وابسته به منابع آب داخلی در دسترس بالا قرار گیرند.
ظرفیت
دو مولفه برای این شاخص در نظر گرفته می شود.
? سرانه ذخیره آب. در این مورد می باید حجم کل آب مخازن سدهای موجود در زیر حوضه محاسبه و بر جمعیت منطقه تقسیم گردد.
? سرانه زمینهای کشاورزی مدرن نیز باید از تقسیم مساحت کل زمینهای کشاورزی مدرن بر جمعیت تقسیم و با واحد کیلومتر مربع بر نفر محاسبه گردد.
مصرف
این شاخص دارای سه مولفه است:
?مصرف سرانه آب خانگی (m3/cap/yr)(مترمکعب آب مصرفی سالانه)
?مصرف سرانه آب صنعتی (m3/cap/yr)(مترمکعب آب مصرفی سالانه).
در این معیار نسبت تولید ناخالص داخلی (GDP) بدست آمده از بخش صنعت بر نسبت آب مصرفی در آن بخش، تقسیم شده است. این شاخص به روش معمول مشتق شده است: هر چقدر آب مصرفی در بخش صنعت ارزش افزوده بیشتری داشته باشد، مقدار این جزء از شاخص بیشتر می شود. این به یک اقدام خام بهره وری مصرف آب می شود.
?مصرف سرانه آب کشاورزی(m3/cap/yr)(مترمکعب آب مصرفی سالانه). این معیار نیز مانند آب مصرفی بخش صنعتی محاسبه شده است.
محیط زیست
این شاخص در تلاش است تا تعدادی از شاخص های زیست محیطی را مشخص کند. این شاخص ها تامین و مدیریت آب وآنچه شامل شاخص پایداری محیط زیست (ESI) است را منعکس می کند (انجمن اقتصاد جهانی ، 2001). این شاخص نه تنها کیفیت آب و’استرس’ را پوشش می دهد، بلکه رتبه کشورها را به لحاظ آب و محیط زیست به طور کلی، و اطلاعات مربوط، با توجه به اهمیت چارچوب راهبردی و نظارتی در یک کشور ارائه می دهد.
این شاخص بر اساس متوسط پنج شاخص جزء محاسبه شده است.
عبارت اند از:
شاخص کیفیت آب بر اساس معیارهای:
• غلظت اکسیژن محلول در آب،
• غلظت فسفر،
• مواد معلق،
• هدایت الکتریکی،
شاخص تنش آبی بر اساس معیارهای:
• میزان مصرف کود در هر هکتار از زمین های زراعی
• استفاده از آفت کش ها در هر هکتار از زمین های کشاورزی
• آلاینده های آلی صنعتی در آب تازه و در دسترس
• درصدی از خاک کشور که تحت تنش آبی شدید است

فصل چهارم
تجزیه وتحلیل یافته های تحقیق

4-1-مقدمه
استفاده از ابزار بصری که به راحتی توسط سهامداران قابل استفاده است مفید است با توجه به انطباق بهتر داده ها ی اجتماعی – اقتصادی و هیدرولوژیکی به کمک GIS در قالب الگوهای جغرافیایی می توان با تهیه نقشه های فقر آبی همزمان هم به ابعاد فضایی و هم ابعاد زمانی فقر آبی توجه کرد در کل نقشه های فقر آبی دارای این پتانسیل هستند که فقر آب را در میان مناطق ارزیابی کند و راهنمایی برای مدیریت پایدار منابع آب فراهم کند.
4-2- منابع:
مولفه منابع از سه معرف زیر تشکیل شده است.
•بارندگی
•آبهای ورودی از حوضه های مجاور
•آبهای زیر زمینی
4-2-1 بارندگی
از تقسیم حجم بارش بر جمعیت در هر زیر حوضه، سرانه حجم بارندگی بدست می آید.سپس با استفاده از فرمول 3-1 عدد این مولفه محاسبه می شود( جدول 4-2-1).
4-2-2 آبهای ورودی از حوضه های مجاور
در ابتدا به کمک نرم افزار GIS سه لایه از حوضه آبریز را بر روی یکدیگر قرار می دهیم. ( لایه محدوده های مطالعاتی، لایه رودخانه، لایه ایستگاههای هیدرومتری). لایه حاضر به ما کمک می کند تا بتوانیم رودهایی که به هر زیر حوضه وارد می شوند را شناسایی کرده و به کمک ایستگاههای هیدرومتری موجود دبی متوسط بلند مدت سالانه آنها را قرائت کرده و سپس با تبدیل آن به حجم آب ورودی سالانه، مقدار آب ورودی به هر زیر حوضه بدست می آیددر نهایت با تقسیم حجم آب ورودی به هر زیر حوضه بر جمعیت آن زیر حوضه سرانه حجم آب ورودی بدست می آید.( جدول 4-2-2)

4-2-3 آبهای زیر زمینی
معرفهای بارش، آبهای ورودی از حوضه های مجاور وآبهای زیرزمینی و مولفه منابع، به ترتیب در شکلهای 4-2-1 ، 4-2-2 ، 4-2-3 ، 4-2-4 نشان داده شده است.جداول و شکلها بیانگر آن است که مناطق زیدون،خیرآباد،دالون به ترتیب کمترین مقادیروشاه بهرام، چهاربیشه ونورآبادبه ترتیب بیشترین مقادیر مولفه منابع را به خود اختصاص داده اند

شکل 4-2-1-بارش

شکل4-2-3 -آب های زیر زمینی

شکل4-2- 4-منابع

4-3- مولفه دسترسی:
در این محور سه زیر معیار در نظر گرفته شده است
•درصدی از جمعیت که به آب سالم دسترسی دارند.
•در صدی از جمعیت که به سیستم جمع آوری فاضلاب بهداشتی دسترسی دارند.
• نسبت زمین‎های قابل کشت به منابع آب داخلی

4-3-1 درصدی از جمعیت که به آب سالم دسترسی دارند.
طبق گزارشات در مناطق شهری تمامی افراد به آب شرب سالم دسترسی دارند و برای روستاها نیز درصد دسترسی به آب آشامیدنی بهداشتی در روستاهای هرمحدوده مطالعاتی ارائه شده است.(جدول 4-3-1 )
4-3-2 در صدی از جمعیت که به سیستم جمع آوری فاضلاب بهداشتی دسترسی دارند.
گزارشات حاکی از آن است که هیچیک از مناطق روستایی در این حوضه آبریز به سیستم فاضلاب بهداشتی دسترسی ندارند. ودر نقاط شهری نیز تعداد کمی از شهر ها دسترسی به سیستم مورد نظر دارند،آن هم برای درصدی ازافرادآن شهر(جدول 4-3-2)

4-3-3 نسبت زمین‎های قابل کشت به منابع آب داخلی
زمینهای قابل کشت در هر زیر حوضه، از گزارشات استخراج شده و حجم منابع آب داخلی نیز در بخش منابع بدست آمده بود.از تقسیم این دو بر هم و استفاده از فرمول 3-1 عدد مربوط به این معرف نیز محاسبه می گردد.(جدول 4-3-3 ).
معرفهای دسترسی به آب سالم، فاضلاب بهداشتی، نسبت زمین‎های قابل کشت به منابع آب داخلیو مولفه دسترسی به ترتیب در شکلهای4-3-1 ، 4-3-2 ، 4-3-3 ، 4-3-4 نشان داده شده است. .جداول و شکلها بیانگر آن است که مناطق هندیجان،شادگان،رامهرمز به ترتیب کمترین مقادیروشاه بهرام، کودیان وسرانجیلک به ترتیب بیشترین مقادیر مولفه دسترسی را به خود اختصاص داده اند

4-3- 1- دسترسی به آب بهداشتی

شکل4-3-2- دسترسی به سیستم جمع آوری

شکل 4-3-3 زمین قابل کشت

شکل4-3-4 معرف دسترسی

4-4- ظرفیت:
•حجم کل آب مخازن سدهای موجود بر جمعیت
• مساحت کل زمینهای کشاورزی موجود بر جمعیت

4-4-1 حجم کل آب مخازن سدهای موجود بر جمعیت
با کمک نرم افزا GIS ،دو لایه محدوده های مطالعاتی و سدهای موجود در حوضه را بر یکدیگر منطبق می نماییم. لایه جدید حاضر موقعیت سدها را در هر زیر حوضه به ما نشان می دهد. حال با توجه به اینکه در هر محدوده مطالعاتی چند سد موجود است، ظرفیت سدهای هر محدوده را از گزارشات قرائت نموده و کل آب ذخیره شده توسط سدها را برای هر زیر حوضه بدست می آوریم.با بدست آوردن سرانه حجم آبهای ذخیره شده در سدها، برای هر زیر حوضه ،معرف مربوطه بدست می آید(جدول 4-4-1).
4-4-2 مساحت کل زمینهای کشاورزی موجود بر جمعیت
برای محاسبه این معرف مساحت زمینهای کشاورزی در هر زیر حوضه را برجمعیت همان زیر حوضه تقسیم نموده، آنگاه از فرمول 3-2 استفاده می کنیم.(جدول 4-4-2).
معرفهای سرانه ذخیره آب وسرانه زمین های کشاورزی ومولفه ظرفیت به ترتیب در شکلهای 4-4-2 ،4-4-3 نشان داده شده است. جداول و شکلها بیانگر آن است که مناطق چهارپیشه، دهدشت، بهبهان ونورآبادبه ترتیب کمترین مقادیرومناطق خیرآباد،کودیان،هندیجان به ترتیب بیشترین مقادیر مولفه ظرفیت را به خود اختصاص داده اند.

4-4-1 سرانه زمین های کشاورزی

شکل 4-4-2 مولفه ظرفیت

4-5- مولفه مصرف:
این مولفه از سه معرف سرانه مصرف آب شرب و بهداشت سرانه مصرف آب بخش صنعت سرانه مصرف آب بخش کشاورزی تشکیل شده است.
4-5-1 سرانه مصرف آب شرب و بهداشت
در گزارشات میزان مصرف سرانه به تفکیک شهر روستا، ارائه شده است. برای اینکه یک سرانه واحد برای زیر حوضه معرفی نماییم، سرانه شهر و روستا را به تناسب جمعیت شهری و روستایی در هر زیر حوضه استفاده نمودیم.

4-5-2 ارزش افزوده آب مصرفی بخش صنعت
در جدول 4-5-2 میزان آب مصرفی در هر محدوده به تفکیک نوع کارگاه صنعتی ارائه شده است.در گزارشات ارزش آب صنعتی برای هر استان ارائه شده است.با توجه به اینکه مبلغی که به عنوان ارزش آب صنعتی ارائه شده است، قطعا میانگینی از ارزشهای آب صنعتی در فعالیتهای صنعتی مختلف است در این مقطع با توجه به آب مصرفی صنعتی در هر زیر حوضه، برای آن زیر حوضه یک ارزش آب صنعتی تخمین زده می شود.پس از بدست آوردن ارزش آب صنعتی در هر حوضه معرف مربوطه را مانند قبل از فرمول3-2بدست می آوریم.
4-5-3 ارزش افزوده آب مصرفی بخش کشاورزی
در خصوص بخش کشاورزی نیز با توجه به اینکه حجم آب مصرفی کشاورزی در هر زیر حوضه مشخص بوده و همچنین قیمت متر مکعب آب کشاورزی ارائه شده است، همانند معرف قبل(بخش صنعت) این معرف را نیز بدست می آوریم.(جدول 4-5-3)
معرفهای سرانه مصرف آب شرب، سرانه مصرف آب صنعت، سرانه مصرف آب کشاورزی و مولفه مصرف به ترتیب در شکلهای4 -5-1 ، 4-5-2 ، 4-5-3 ، 4-5-4 نشان داده شده است. جداول و شکلها بیانگر آن است که مناطق لیشتر، دالون، سرپری ،کودیان وسرانجیلک به ترتیب کمترین مقادیرومناطق شادگان،رامهرمز،هندیجان به ترتیب بیشترین مقادیر مولفه مصرف را به خود اختصاص داده اند.

شکل 4-5-1 سرانه خانگی

شکل4-5- 2- سرانه صنعت

شکل4-5-3 سرانه کشاورزی

شکل4-5-4 – مولفه مصرف

4-6 محیط زیست
این مولفه از دو معرف کیفیت آب و تنش آبی تشکیل شده است. کیفیت آب خود دارای سه زیر معرف است و تنش آبی نیز با دو زیر معرف میزان مصرف سموم و کود سنجیده می شود.
4-6-1 معرف کیفیت(میزان BOD موجود در آب)
در گزارشات حجم تولید BOD در هر زیر حوضه محاسبه شده است. از این رو باید به کمک بیلان آبی موجود در هر زیر حوضه میزان BOD تولیدی را بر حسب میلی گرم در لیتر بدست آوریم. با تقسیم حجم تولیدی BOD در هر زیرحوضه بر میزان آب سطحی در همان حوضه، عددمربوطه بدست می آید.(جدول 4-5-1-2)
4-6-2 معرف کیفیت(میزان فسفر موجود در آب)
معرف فسفر نیز دقیقا مانند معرف BOD محاسبه می شود.(جدول 4-5-2-1)و(جدول 4-5-2-2)
اعدادی که برای معرفهای کدورت، هدایت الکتریکی، میزان مصرف سموم وکود در گزارشات ارائه شده اند، مستقیما در فرمول 3-2جایگزین شده و عدد مولفه در این موارد بدست می آید.

شکل 4-5-5- میانگین محیط زیست

فصل پنجم
نتیجه گیری وپیشنهادات

5-1- نتایج
نتایج این تحقیق نشان داد که با توجه به نقش اساسی آب نیاز مبرمی به یک ابزار مناسب که جنبه های مهم آب را در یک شاخص جامع گردآورد وجود دارد در این مطالعه با نقد و بررسی شاخص (WPI) نتیجه گیری شد که این شاخص به عنوان ابزار دقیق و جامعی که اجازه موثرتر سیاست گذاری و درک بهتر ارتباطات فقر و آب را می دهد می تواند برای مدیریت آب مفید باشد البته در آینده برای بهبود و اصلاح این روش علاوه بر اصلاح ساختار ریاضی آن به پایگاه داده های یکپارچهتر وجامعتر به عنوان مبنا نیاز داریم همچنین توسعه طرح های وزن خاص مناطق یا خاص جوامع با وجود داده های قابل دسترس مفید خواهد بود.

5-2- محدودیت ها
در تعیین شاخص WPI برای حوضه مورد مطالعه محدودیتهایی وجود داشت از جمله نبود اطلاعات کافی در مورد CV(ضریب تغییرات بارش باران) یا نبود اطلاعات کافی در مورد ظرفیت اجتماعی اعم از میزان سواد جمعیت فعال اقتصادی همچنین نبود آمار از میزان اشتغال زایی غیر کشاورزی به عنوان زیر مجموعه ظرفیت اقتصادی که امید است درآینده با دسترسی به پایگاه داده های یکپارچه تر و جامع تر بتوان ارزیابی دقیق تری انجام داد.

5-3- پیشنهاد