رها شدن از کسالت ناشی از یکنواختی، فاصله گرفتن از کارهای روزمره و قالبی، جبران صدمات جسمی و روانی ناشی از هیجانات مداوم کار و انجام استراحت به منظور رفع خستگی، همگی از آثار و برکاتی است که اوقات فراغت حاصل می گردد و نوعی آرامش روحی و روانی را برای فرد همراه خواهد داشت” ( 47).
2- اوقات فراغت و تأمین سلامت جسمی
می توان چنین گفت که استراحت از نظر حفظ سلامت و کارایی بدن امری مهم است که باید بخصوص جوانان که فعالیتشان بسیار زیاد است مورد توجه قرار گیرد. منظور از استراحت بدن بیشتر استراحت عضلانی است که به آن اشاره می شود: استراحت عضلانی عکس انقباض عضلانی است، عضلات بر اثر تحریکاتی که از مرکز دستگاه عصبی به آنان وارد می شود منقبض می گردد. استراحت عضلانی به حالتی اطلاق می شود که عضله دارای کمترین انقباض باشد. عضله در حال استراحت باریکتر، طبیعی تر، نرم تر و قابل انعطاف تر است. البته هیچ عضله ای از نظر زیستی نمی تواند در حال استراحت کامل باشد و همیشه انقباض بسیار کمی در آن وجود دارد وگرنه بدن شل شده تنش خود را از دست می دهد. از طرفی عضله در هنگام کار و فعالیت نیز هیچ گاه به انقباض کامل نمی رسد (51).
3- اوقات فراغت و تقویت مهارتهای حسی و حرکتی و فعالیتهای ورزشی
انجام فعالیتهای بدنی مانند ورزش در صورتی که بر اساس میل و رغبت فرد صورت گیرد اثرات سازنده تری نه تنها در تأمین سلامتی بلکه تقویت قوای جسمی و حرکتی فرد به همراه خواهد داشت (47). البته تردیدی نیست که ورزش جهت تقویت اعضاء و جوارح و قادر ساختن نیروهای مولد که توان بدنی مناسب داشته باشند بسیار مفید است و با توجه به این حقیقت که جهان امروز از ورزش به عنوان یک وسیله مفید و مؤثر و کمک کننده در سلامت جامعه استفاده می نماید. از اهمیت ورزش می توان گفت که مهمترین دارو جهت پیشگیری از بیماریها و بهبود و دوام مستمر آدمی است. تأثیر مهارتهای حسی- حرکتی و فعالیتهای ورزشی به کنش های ذهنی و ایجاد تحول روانی، امروزه مورد تأکید و تأیید روانشناسان و کارشناسان تعلیم و تربیت می باشد (5).
4- اوقات فراغت و توسعه مهارتهای شناختی
اوقات فراغت نیز مناسب ترین فرصتها برای توسعه مهارتهای شناختی و شکوفایی استعدادهاست زیرا هنگامی که فرد بر اساس علاقه و انگیزه شخصی بخواهد در زمینه های متنوع فعالیت داشته باشد. مسلماً تلاش او در چنین شرایط مطلوب و خوشایند ذهنی و روانی از یک طرف در تأمین بهداشت جسمی، روانی فرد مؤثر خواهد بود و از طرف دیگر موجب فراگیری های پایدار در او خواهد شد (52).
دومازیه در کتاب به سوی تمدن نیز بر تأثیر فعالیتهای اوقات فراغت در شکوفایی استعدادها و توسعه فرد تأکید می نماید و آنها را از نتایج و اهداف فعالیتهای فراغت بر می شمارد و معتقد است که غرض از انجام فعالیتهای اوقات فراغت عبارتند از: 1- استراحت 2- تفریح 3- توسعه دانش و … 4- ظهور رساندن استعدادهاست (61).
گروه بین المللی جامعه شناسی یکی از نتایج و اثرات فعالیتهای اوقات فراغت را توسعه آگاهی یا فراگیری غیر انتفاعی فرد دانسته است مجموعه ای از اشتغالاتی که فرد کاملاً با رضایت خاطر یا برای استراحت، تفریح، توسعه آگاهی، فراگیری غیر انتفاعی و … بدان می پردازد (52).
5- اوقات فراغت و خلاقیت ها
یکی دیگر از آثار و نتایج فعالیتهای اوقات فراغت امکان رشد و شکوفایی خلاقیت و نوآوری در انسان است که بسیاری از صاحبنظران و اندیشمندان علوم تربیتی و اجتماعی به آن تأکید داشته اند. مطالعات و بررسی ها حاکی از آن است که اوقات فراغت همواره بستر مناسبی برای خلاقیتها و نوآوری ها بوده است. از آنجایی که ذهن انسان در اوقات فراغت به فعالیت موظفی مشغول نیست و می تواند با آسودگی خاطر و آزادانه اندیشه نموده و از تفکر واگرا بهره گیرد. تفکر واگرا یا خلاق خمیر مایه نوآوری ها و اختراعات بشری است. مطالعات انجام شده در زمینه ویژگی های افراد نشان می دهد که آنان علاوه بر این که از هوش سرشار، صداقت صراحت و انعطاف پذیری برخوردارند، از اوقات فراغت حداکثر بهره را گرفته با آزاد اندیشی و تفکر واگرا مسائل مختلف را حل و بررسی می کنند و به راه حلهای نو دست می یابند. فشار زمان و فشار وقت در زندگی زمینه ساز تنش و اضطراب فزاینده می شود که بهره گیری از ساعات و ایام فراغت عامل مهمی در پیشگیری از تأثیرات ناطلوب این فشارهاست و نقش بسزایی در تأمین بهداشت روانی و تبلور اندیشه های آزاد خواهد داشت (52).
همان طور که گفته شده است خلاقیت در صحنه های ورزشی می تواند مفاهیم مختلفی را به وجود آورد اما قوی ترین مفهومی که می تواند ایجاد شود خلق سلامتی جسمی و روانی است و اگر اینها نباشد ورزش خطر انحراف و صدمه را به وجود می آورد (8).
خلاقیت در ورزش می تواند ورزش و فعالیتهای ورزشی را تبدیل به وسیله ای برای رسیدن به روح و رفتاری پاک و سالم بنماید، نه هدفی خاص که در جهت ایجاد مضر تلاش می کند و در نهایت منجر به از دست دادن هدیه خداوندی می گردد (8).
6- اوقات فراغت و تعالی شخصیت
چنین بیان شده است که از جمله آثار اوقات فراغت نقش آن در اصلاح رفتار و تعالی شخصیت فرد است. و از دو جهت در تعالی بخشیدن به شخصیت نقش دارد. اولاً اوقات فراغت به عنوان مناسب ترین فرصت به انسان این امکان را می دهد تا رفتار فردی و اجتماعی خود را مورد ارزیابی و ارزشمندی قرار داده و با آرامش خاطر نسبت به خصوصیات اخلاقی، رفتاری خود به تفکر و اندیشه بپردازد و در صدد اصلاح نقاط ضعف و قوت خود باشد. ثانیاً اوقات فراغت از آن جهت فرصتی مناسب برای ظهور و رشد و شکوفایی استعدادها و توانایی ها و خلاقیت ها و نوآوری های فرد است، می تواند در تعالی بخشیدن به شخصیت فرد مؤثر و مفید باشد (47).
مربیان نیز ابعاد شخصیت فرد را شامل بعد جسمانی، عاطفی، اخلاقی ، اجتماعی می شناسد و معتقدند که در گذران اوقات فراغت عمدتاً تمامی ابعاد در حال فعالیت بوده و سیری می یابند. در گذران اوقات فراغت ذهن و فکر در حال فعالیت می باشد و عواطف انسانی در فعالیت آرامش بخش بوده و فعالیتهای جسمانی معمولاً بیشتر از گذشته می گردد و فعالیتهای اجتماعی با توجه به حضور فرد در جمع بیشتر می شود و از قانونمندی اخلاقی در گروه تبعیت می گردد. متخصصان تعلیم و تربیت نیز اوقات فراغت را مناسب ترین شرایط برای دستیابی به آرامش و آسایش جبران صدمات جسمی و روانی از هیجانات مداوم کار و نیز رهانیدن انسان از کسالتهای ناشی از یکنواختی انجام وظایف روزانه و نهایتاً با بالا بردن ابتکار و خلاقیت و رشد و شکوفایی شخصیت فرد می شناسند (39).
7- اوقات فراغت و آسیب پذیری های اجتماعی
متأسفانه به دلایل متعدد از جمله عدم ایجاد نگرش مثبت در اذعان نسبت به اوقات فراغت نبودن برنامه های آموزشی و توجیهی در عین بهره وری از فرصتهای آزاد به ویژه تعطیلات تابستانی و بالاخره بلاتکلیفی و بی برنامه گی ها بررسی و مطالعات انجام شده در ارتباط با بزهکاری ها حاکی از آن است که در غالب موارد انحراف اخلاقی و آسیب پذیری های اجتماعی با اوقات فراغت هم بستگی دارد (5). شرکت در فعالیتهای سازنده فردی و گروهی و فعالیت احساس مفید بودن و اعتماد به نفس را در فرد ایجاد خواهد شد و عمدتاً اوقات فراغت از یک سو نقش بازدارنده از بزهکاریهای اجتماعی را خواهد داشت و از سوی دیگر به عنوان زمینه مناسب برای رشد فردی و اجتماعی مطرح خواهد بود (47).
8- اوقات فراغت و اشاعه فرهنگ عمومی
بسیاری از صاحبنظران بر این باورند که اوقات فراغت منجر به رشد و توسعه فرهنگی در جامعه خواهد شد. در اثر فعالیتهای سالم از جمله کتابخوانی، فعالیتهای هنری، شرکت در اردوهای جمعی، انجام فعالیتهای جسمانی و ورزشی، انجام فعالیتهای فوق برنامه علمی و هنری و…نه تنها از فرصتهای بیکاری و بعضاً بزهکاریهای اجتماعی کاسته می شود، بلکه اشاعه فرهنگ عمومی و توسعه فرهنگ عمومی و توسعه فرهنگی و نشاط و سر زندگی در جامعه افزایش خواهد یافت (39).
محیط اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
1- در آمد و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
تحقیقات نشان داده است که میزان درآمد ارتباطی تنگاتنگ با میزان مشارکت در فعالیتهای فراغتی دارد؛ به این صورت که در تمامی فعالیتها اوضاع به این گونه است که هر چه درآمد فرد بیشتر باشد، مشارکتش در آن فعالیتها نیز بیشتر است. و به دلیل ارتباط متقابلی که تحصیلات و طبقه اجتماعی با میزان درآمد فرد دارد، افراد پر درآمدتر مشارکت بیشتری در فعالیتهای فراغت و سرگرمی از خود نشان می دهند. اگر بخواهند طبقه کم درآمدتر هم شرکت بیشتری در این نوع فعالیتها داشته باشند، باید خدمات اجتماعی ارائه شده به آنها را افزایش دهند، این کار را می تواند با افزایش یارانه، ارزان تر کردن خدمات، در نظر گرفتن تسهیلات بیشتر برای قشر کم درآمدتر، ارائه برنامه های گسترده تر، امانت دادن وسایل مورد نیاز اوقات فراغت، ارائه خدمات اتوبوسرانی و حمل و نقل برای انتقال افراد به باشگاهها و کلوپهای ورزشی و مهمتر از همه، با انتساب یک مدیریت کارآمد انجام داد (16).
2- طبقه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
طبقه اجتماعی را می توان به این صورت تعریف کرد: ” گروهی از مردم که بر اساس شغلشان طبقه بندی شده اند”. به دلیل وجود ارتباط متقابل بین طبقه بندی اجتماعی و میزان درآمد و تحصیلات، عموماً چنین انگاشته می شود که طبقه اجتماعی، که شغل فرد آن را رقم می زند، تأثیرگذارترین عامل بر روی میزان فعالیتهای فراغتی است. بنابراین شغل افراد یک ویژگی مستقل نیست، بلکه ارتباط تنگاتنگی با عوامل دیگر دارد (16).
3- محیط اجتماعی و شرکت در فعالیتهای فراغتی
محققان هنگامی که از “محیط اجتماعی” سخن می گویند منظورشان مجموعه ای مرکب از عوامل محیطی گوناگون است که به نوعی نیز با عواملی مانند سن، جنس، درآمد، حرفه و تحصیلات در ارتباط می باشد. نوع نگرش و ارزشهای افراد که در محیط اجتماعی خود با آنها پرورانده شده و بار آمده اند، می توانند هم انگیزه شرکت آنها در فعالیتهای فراغتی باشند و هم مانعی برای شرکتشان (16).
موقعیت و شرکت در فعالیتهای فراغتی
ایجاد موقعیتهای گوناگون بدون بهره گیری مناسب از آنها فایده چندانی ندارد. موقعیت یعنی مهیا کردن امکان شرکت فرد در یک فعالیت می تواند در بسیاری موارد حتی اهمیت بیشتری از فعالیتهای فرد داشته باشد. موقعیت می تواند به اشکال مختلف ظاهر شود، خدمات و منابع در دسترس، موضع گیریهای سیاسی، نظامها و شیوه های مدیریتی و… (16).
1- ادراک و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
منظور از ادراک، نوع تجربه ما از جهان است. چگونگی ادراک مردم از ارائه خدمات فراغت ( مثل تسهیلات فعالیتها و …) می تواند میزان و چگونگی مشارکت آنها را بیش از خود ارائه این خدمات تحت تأثیر قرار دهد. ارائه خدمات فراغتی – یعنی ارائه آنچه که باعث ایجاد “تجربه ای رضایتبخش” در مردم می شود – ارائه تسهیلات، برنامه ها و فعالیتها، همگی ابزارهایی برای رسیدن به این مقصود هستند (16).
2- دسترسی و منابع و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
در دسترس بودن امکانات و همچنین شیوه رفت و آمد، عواملی اساسی و تأثیرگذار بر استفاده از موقعیتهای فراغت هستند. در مورد امکاناتی که با بودجه عمومی تأسیس می شوند، مسئولان باید به این نکته نیز توجه داشته باشند که ترتیبی اتخاذ کنند که این امکانات در جنب امکانات حمل و نقل ( نظیر خطوط اتوبوسرانی) وجود داشته باشند تا خانواده های فقیرتری که امکان برخورداری از وسیله نقلیه شخصی را ندارند نیز بتوانند به راحتی و بدون رویارویی با خطرات و مشکلات احتمالی (بویژه در شب هنگام) از امکانات و تسهیلاتی که از مالیات آنها ایجاد شده استفاده کنند (16).
3- آگاهی و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
اگر مردم نداند چیزی وجود دارد، طبیعی است که به سراغش هم نمی روند؛ مگر اینکه اشتباهاً یا به طور اتفاقی گذرشان به آن بیفتد. واقعیت این است که افرادی که به هنگام گذر از کنار مراکز تسهیلات فراغتی می شوند، در مقایسه با کسی که در نزدیکی این مراکز سکونت دارد، رغبت بیشتری برای استفاده نشان می دهند، این موقعیت نشان دهنده اهمیت آگاهی و تبلیغات برای آگاهی رسانی به افراد جامعه است (16) .
4- مدیریت و مشارکت در فعالیتهای فراغتی
شیوه مدیریت ارائه تسهیلات نیز می تواند تأثیری عمیق بر میزان و گستردگی استفاده از این تسهیلات و نیز اینکه چه کسانی از آن استفاده می کنند داشته باشد. نه تنها رویکرد مدیریت و نحوه سیاستگذاری آن در محیط و حین اجرای کار خلق می شود، بلکه افرادی که می خواهند از این مدیریت بهره بگیرند هم در نحوه این سیاستگذاریها تأثیر خواهد داشت (16).
نیاز به ایجاد ارتباط با دیگران نیز یکی از انگیزه های مهمی است که فرد را به سوی استفاده از امکانات اوقات فراغت سوق می دهد. شاید صرف خارج شدن از خانه، چند ساعت دور بودن از مسئولیت نگهداری فرزندان و صحبت کردن با دوستان، خود به خود از شرکت جستن در فعالیت اهمیت بیشتری داشته باشد. مدیر باید از این انگیزه ها نیز آگاهی داشته باشد و بکوشد که تا آنجا که ممکن است ایجاد محیطهای گرم و دوستانه را نیز در برنامه ریزیهای خود لحاظ کند (16).
ورزش همگانی
ورزش همگانی و پرداختن به ورزش به عنوان ابزاری برای گذراندن اوقات فراغت فعالیتی است که

مطلب مشابه :  ، زنان، بازدارنده، تحقیقی، مردان،