دانلود متن کامل پایان نامه رشته حقوق - مقطع کارشناسی ارشد 

عنوان کامل پایان نامه :

مطالعه تطبیقی تاثیر جنسیت در قصاص و دیه در فقه امامیه و  حقوق کیفری ایران

حکومت :

همان طور که گفته می شود کلمه حکومت نیز برای ارش بکار می رود. حکومت در اصطلاح فقه به معنای اجتهاد و کوشش برای به دست آوردن دیه اعضایی است که در شرع مقدار مشخصی برای آ« تعیین نشده است که این کلمه ، برای خود دیه و ارش به کار رفته است. عده ای کوشیده اند میان حکومت و ارش فرق بگذارند و اینان ،حکومت را مخصوص جایی می دانند که دادگاه ، تعیین خسارت را به نظر کارشناس موکول میکنند و آنگاه بر اساس نظر کار شناسان حکومت می کنند ، بر خلاف ارش که خود دادگاه ، آن را معین می کند.

لازم به ذکر است در لسان فقهای شیعه اصطلاح ارش و در مرحله بعد، حکومت، بیش تر رایج است و اصطلاح حکومت و اجتهاد، در لسان فقهای سنّی رواج دارد.

حکم‏کردن و اعلام نظر دادن به عنوان یکی دیگر از معانی حکومت آمده است:                                                                       
   در روایتی از امام ‏صادق‏ در مقام تعلیل این مطلب که چرا امیرالمؤمنین دیه لب بالا را نصف دیه کامل و دیه لب    پایین را دو سوّم دیه کامل قرار داده‏اند، آمده است:                                 
   «لانّها تمسک الماء و الطعام مع ‏الاسنان، فلذلک فضلّها فی حکومته؛ چون لب پایین آب و غذا را نگه داشته و از      خارج شدن آن جلوگیری می‏کند، لذا حضرت امیر در حکم کردنشان، دیه آن را بیش‌تر از دیه لب بالا قرار داده‏اند»[1] .                              
در این روایت واژه «حکومته» در معنای مصدری خودش (حکم کردن) به کار رفته است، گرچه نتیجه حکم کردن، دیه معین است.                                                                                     
در صحیحه عبداللّه‌ بن‌ سنان نیز، واژه «یحکم» به معنای مصدری آن ‏است[2].                     

 در روایت مقطوعه ابان آمده است:                                                                      
«الجائفة ما وقعت فی الجوف لیس لصاحبها قصاص الا الحکومة، و المنقلة تنقل منها العظام و لیس فیها قصاص الا الحکومة، و  فی المأمومة  ثلث الدیة لیس فیها  قصاص الا الحکومة ». مقطوعه ابی‏حمزه هم ‌مانند مقطوعه  ابان است[3]                                                                    .
این دو روایت مقطوعه‏ بوده و معلوم نیست از معصوم نقل شده‏ باشد. امّا به‌هرحال بر استعمال عرب دلالت دارد. با توجه به این‏که دیه جائفه و مأمومه و منقّله در شرع مشخص شده است، مراد از حکومت در این دو روایت دیه معیّن و یا دست‌کم مطلق دیه می‏باشد.                                                                                         

گفتار دوم: مبانی شرعی دیه و قصاص

مبانی قصاص در آیات و روایات:

مبانی قرآنی قصاص:

در قرآن کریم در چند مورد به مساله قصاص به معنى کشتن قاتل در برابر مقتول و وجود این حق براى اولیاى مقتول تصریح شده است. از جمله مى‏توان به چند آیه مشخص در این خصوص اشاره نمود:                   
آیه 178 سوره بقره:

 آیه 178 سوره بقره که در مدینه نازل شده و با صراحت و روشنى بیشتر حکم قصاص را بیان مى‏کند. در این آیه و آیه بعدى آن هم به تعیین حکم قصاص و فلسفه وجودى آن توجه شده و هم ترتیب تعادل قصاص بیان شده است، آیه 178 مى‏فرماید:                                              
«یا ایهاالذین آمنوا کتب علیکم القصاص فى القتلى الحر باالحر و العبد بالعبد و الانثى بالانثى فمن عفى له من اخیه شى‏ء فاتباع بالمعروف و اداء الیه باحسان ذالک تخفیف من ربکم و رحمه فمن اعتدى بعد ذلک فله عذاب الیم‏»

«اي كساني كه ايمان آورده‏ايد قصاص راجع به كشتگان بر شما واجب شد آزاد در عوض آزاد و برده در قبال برده وزن در قبال زن…»

امام حسن عسکری (ع) در تفسیر این آیه فرموده اند که:

مساوات در رفتار با قاتل به مثل رفتار و شیوه و برخوردی که او با مقتول داشته است  که چیزی نیست جز به قتل رساندن او[4].

کلام حضرت به روشنی بر بدلیت و تقابل نفس با نفس دلالت دارد. در این قسمت از آیه «الانثی بالانثی»که حضرت باء را به معنای بدلیت و مقابله گرفته اند قابل تعمیم به جمله های پیشین است.

مرحوم امين‏الاسلام 468 ـ 548ق) در تفسير مجمع البيان در شأن نزول اين آيه مي‏گويد: «اين آيه در مورد دو قبيله از قبايل عرب نازل شده است، كه يكي از آنها خود را نسبت به ديگري برتر مي‏دانست و به همين خاطر زنانشان را بدون مهريه به ازدواج در مي‏آورند و سوگند خورده بودند كه: در برابر هر بنده‏اي از ما مردِ آزادي از آنها، و در برابر هر زن از ما، مردي ازايشان و در برابر هر مرد از ما 2 مرد از آنها را به قتل مي‏رسانيم. و ديه جراحات خود را 2 برابر ديه جراحات آنان قرار داده بودند. تا اينكه اسلام آمد و در نفي اين رويه مذموم خداوند اين آيه را نازل فرمود.»

عباراتي نيز به همين معنا از فاضل مقداد در كتاب كنزالعرفان (824ق) و مرحوم مقدس اردبيلي (993ق) در زبدة‏البيان وجود دارد كه از ذكر آنها بدليل مشابهت خودداري مي‏كنيم.

يكي از مباحثي كه در مورد آيه ياد شده مطرح است، اين است كه آيا از مفهوم آيه مي‏توان استفاده كرد كه بنده در برابر آزاد، مرد در برابر زن، و يا زن در برابر مرد كشته نمي‏شود، يا خير؟ پاسخ فقهاي شيعه به اين پرسش، در مجموع بر دو گونه بوده است؛ برخي بدين گونه پاسخ داده‏اند كه چنين مفهومي اصلاً از اين آيه استفاده نمي‏شود. و برخي بدين صورت كه اگرچه در ظاهر، از اين آيه چنين مفهومي استفاده مي‏شود اما ما با توجه به دلايل ديگري چون اجماع فقها از آن دست مي‏كشيم.

حاصل عبارت بالا اين است كه مرحوم مقدس اردبيلي در پاسخ پرسش ياد شده ابتدا چنين ابراز داشتند كه چون هدف از آيه مذبور تنها نفي برتري‏جويي افراد در قصاص بوده است، بنابراين حتي اگر بپذيريم كه اين آيه مفهوم دارد در اينجا اين مفهوم حجيت نداشته و نمي‏توان از آن استفاده كرد كه بنده در برابر آزاد يا زن در برابر مرد قصاص نمي‏شود. اما ايشان در ادامه كلام، پرسش مزبور را به گونه‏اي ديگر پاسخ داده و گفته است: اگر چه از مفهوم اين آيه چنين چيزي استفاده مي‏شود و اين مفهوم هم اعتبار دارد، اما ما جواز قتل بنده در برابر آزاد و يا زن در برابر مرد را، به طريق اُولي از آيه استفاده مي‏كنيم.

فقيه ياد شده در ادامه موضوع قصاص مرد در برابر زن را مورد توجه قرار داده مي‏فرمايد: «اما اينكه مي‏توان مرد را در برابر زن به قتل رساند، فقهاي اماميه، از دليل ديگري كه آن روايات، بلكه اجماع ايشان است. استفاده كرده‏اند. پس مفهوم آيه با اين دليل تخصيص مي‏خورد و اينجا مفهوم حجت است اما چون دليل قوي‏تري داريم از آن صرف نظر مي‏كنيم.»[5]  بنابراين به نظر مقدس اردبيلي اگر چه مفهوم «والأُنثي بالأُنثي» اين است كه مرد در برابر زن كشته نمي‏شود اما به دليل وجود روايات و اجماع فقها از اين مفهوم صرف نظر مي‏كنيم. مشابه اين نظر را در كلمات ابن ادريس هم مي‏بينيم.

آیه 179 سوره بقره:                                                                 
«ولکم فى القصاص حیوه یا اولى الالباب تعلکم تتقون‏»

در تفسیر این آیه آمده است :

و برای شما ای امت محمد (ص)در قصاص حیات است چرا که اگر کسی قصد ارتکاب قتلی را دارد ، بداند که قصاص می شود( کشته می شود) از آن قتل خود داری می کند و این در واقع حیات است هم برای کسی که قصد کشتن دارد هم برای سایر مردم زیرا زمانی که مردم بدانند قصاص واجب است بر اثر ترس از قصاص جرات بر قتل پیدا نمی کنند[6].

شایان ذکر است که این آیه نه تنها دلالت بر این مطلب دارد بلکه مجازات به قصاص قاتل را یک امر عقلایی می داند (با توجه به حکم اولی الاباب که در آیه آمده است )آقای قرائتی در تفسیر نور ، این مفهوم را در یک جمله بیان میکند« حذف عنصر خطرناک یک امر عقلایی است».

آیه اول متکفل بیان سه نکته است: تشریع حکم قصاص در مورد قتل، تعادل در حق قصاص و یا حق انتقام و در واقع اکتفا به قصاص قاتل، قطع نظر از اینکه قاتل یا مقتول چه جنسیتى دارد یا از چه موقعیت‏حقوقى و اجتماعى برخوردار است و سرانجام مستحسن بودن عفو و گذشت و صرف نظر کردن از قصاص.                        
در آیه 179 به فایده و فلسفه و حکمت تشریع حکم قصاص اشاره شده که موجب حیات و زندگى مردم است. عموما این آیه این طور معنى شده که وضع حکم قصاص و کشتن قاتل در برابر مقتول موجب عبرت دیگران است و باعث جلوگیرى از هرج و مرج و خوددارى بسیارى از افراد از ارتکاب قتل و در نتیجه مصونیت‏بیشتر جامعه و زنده ماندن افراد و مصونیت آنان از کشته شدن است.[7]                                                           
ابوالفتوح رازى در تفسیر خود این بیان را از سدى نقل مى‏کند و مى‏گوید:                                    
«… سدى گفت مراد آن است که در قصاص حیات است‏یعنى پیش از اسلام، به یک مرد، ده مرد را بکشتندى بگزاف، گفت من قصاص نهادم بسویه تا به نفس بیشتر از نفس نکشند، پس این قضیه موجب آن بود که در قصاص حیات باشد.»[8]

سوالات یا اهداف پایان نامه :

هدف از تحقیق:

هدف از انتخاب موضوع تحت عنوان بررسی تطبیقی تاثیر جنسیت در میزان دیه و قصاص در فقه شیعه و حقوق کیفری ایران یافتن پاسخ پرسشهایی در این زمینه در جامعه با توجه به اهمیت حضور و زیبندگی خلقت بشری چه مرد و چه زن و تاکید قران کریم مبنی بر عدم تبعیض آفرینش آنان با توجه به اینکه ملاک برتری و فضیلت هر یک در تقوای الهی است،لیکن چرا در نظام فقهی و به تبع ان در نظام حقوقی ایران تفاوتهایی از جهات برخورداری از جایگاه دیه و قصاص محسوس می باشد . لذا با طرح پرسشهایی در این زمینه و یافتن پاسخهایی موجه با رعایت انصاف و پرهیز از پیش داوری آنچه را که فقهاو منابع منتسب بدانان پرداخته اند،جمع آوری و در این پایان نامه و تحقیق گرد آوری شده تا شاید مفید فایده گردد و امید است فعالیت آیندگان به تکامل قصور این تحقیق مدد بخشند که موجب امتنان خواهد بود.

د ) پرسشهای تحقیق:

1-آیا حکمتهای معرفی شده در مقام توجیه تفاوتهای زن و مرد در دیه و قصاص قابل دفاع می باشد؟

2-آیا حکم به تصنیف دیه زن نسبت به مرد از احکام تعبدی و لایتغیر است یا اینکه با توجه به مقتضیات زمان می توان احکام دیگری صادر نمود؟

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

متن کامل پایان نامه رشته حقوق - مقطع کارشناسی ارشد

لینک متن کامل پایان نامه رشته حقوق با عنوان :مطالعه تطبیقی تاثیر جنسیت در قصاص و دیه در فقه امامیه و  حقوق کیفری ایران   با فرمت ورد

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد : مطالعه تطبیقی دادرسی افتراقی در محاکم کیفری ایران و دیوان بین المللی کیفری