منابع و ماخذ پایان نامه اسانسها، ترکیبات، تقطیر، شیمیایی

یافته است. این روش بازده اسانسگیری را هم افزایش میدهد. کاهش میزان حلال مصرفی از محاسن دیگر این روش است و گاهی با استفاده از این روش میزان حلال مورد نیاز تا 20 برابر کاهش مییابد. سادگی و هزینه نسبتا پایین هم از دیگر محاسن این روش میباشد (Dabiri et al., 2005).
استخراج آرتمیزین از آرتمیزیا با استفاده از این روش نسبت به روش سوکسله نه تنها زمان اسانسگیری را از چند ساعت به 12 ثانیه کاهش داده است، بلکه بازده را از 60‌% به 1/92% افزایش داده است. به علاوه 4 تا 5 دقیقه اسانس‌گیری با روش مایکروویو بازده بالاتری را نسبت به 20 تا 24 ساعت اسانسگیری در دمای اتاق ایجاد میکند (Hau et al., 2002).

1-6-4- معایب روش اسانسگیری همراه با امواج مایکروویو
در این روش گرمای ایجاد شده میتواند به ترکیبات حساس به حرارت آسیب برساند. به علاوه این روش به هر حال برای استخراج ترکیبات با قطبیت پایین مناسب نیست و فیلتراسیون انتهایی مورد نیاز بعد از استفاده از این روش از دیگر معایب آن محسوب میشود (گلمکانی، 1386).
در سال‌های اخیر، استفاده از امواج الکترومغناطیس مایکروویو کاربرد زیادی در زمینههای مختلف از جمله آونهای خانگی، دستگاهی و کاربردهای زیست پزشکی را فراهم نموده است. واکنش‌های شیمیایی زیادی توسط حرارت با امواج مایکروویو مطالعه شده است و تقطیر به کمک مایکروویو نیز یکی از تکنیک‌های جدید برای استخراج اسانس‌ها بدون استفاده از حلال‌ها می‌باشد که روشی ارزان، ساده و موثر بوده و افزایش بازده عصاره‌گیری و افزایش سرعت واکنش از مهم‌ترین محاسن آن به شمار می‌رود. با توجه به کاربرد دمای کمتر برای عصاره‌گیری، به ترکیبات حساس به حرارت، کمتر آسیب می‌رسد. لذا کاربرد این روش می‌تواند جایگزین مناسبی برای روش‌های قبلی باشد. بنابراین هدف از این تحقیق با توجه به تنوع بالای گیاه بومادران در ایران و اهمیت دارویی آن، استخراج مواد موثره به روش ماکروویو به همراه مزایای کاربرد استخراج خواهد بود.

1-7- اسانسها و خواص فیزیکی آنها
اسانسها به طور کلی ترکیب‌های معطری هستند که در اندام‌های مختلف گیاهان یافت می‌شوند. اسانس‌ها مخلوطی از مواد مختلف با ترکیبات شیمیایی بسیار متفاوت از یکدیگر بوده که باعث بوی خوش یا مزه در گیاه میشوند. اسانسها در بسیاری از گیاهان وجود دارند که از مهم‌ترین تیرههای دارای اسانس میتوان به تیرههای نعنائیان، چتریان، کاج، برگبو و بعضی از گیاهان خانواده رزاسه و کاسنی … اشاره کرد. اسانسها در برخی بافتهای گیاهی مانند مرکز سلول یا در محل ذخیره اسانس زیر پوشش کرکی، غدههای کوچک یا در فضای میان سلولی جمع میشوند. به عنوان مثال در گیاهان خانوده نعنائیان اسانسها در تارهای ترشحکننده، در خانواده رزاسه به ویژه گلسرخ در گلبرگها، در تیره کاج در مجراهای لیزیژن و شیزوژن و در تیره فلفل در سلولهای پارانشیمی وجود دارند (امیدبیگی، 1388).
اسانسها در الکل محلول و به میزان کمی در آب حل میشوند، ساختمان شیمیایی آنها مخلوطی از استرها، آلدئیدها، الکلها، استنها و ترپنها میباشند. اسانس‌ها ممکن است مستقیما توسط پروتوپلاسم به وسیله تجزیه مواد رزینی غشاء سلول یا از هیدرولیز بعضی از گلیکوزیدها حاصل شوند. در گیاهان تیره کاج اسانس‌ها ممکن است در تمام سلول‌ها وجود داشته باشند. در گل سرخ اسانسها به مقدار قابل ملاحظهای در گلبرگ‌ها وجود دارند. اسانس‌ها ممکن است دارای خاصیت دورکنندگی حشرات باشند که بدین وسیله از خراب شدن گل‌ها و برگ‌ها جلوگیری میکنند و یا ممکن است که بعنوان جلبکننده حشرات برای عمل گردهافشانی باشند. اگرچه ترکیب شیمیایی اسانسها ممکن است متفاوت باشد، اما در بعضی خواص فیزیکی مشترک میباشند. اسانسها دارای بوی مشخص و ضریب شکست قوی بوده و اغلب بر روی نور پلاریزه موثر میباشند و براساس قدرتی که در چرخاندن نور پلاریزه دارند میتوان آنها را شناسایی کرد. قدرت چرخش اسانسها اغلب وسیله مناسبی جهت تشخیص آنها میباشد. به طور مثال در اسانس گونه نعناع ترکیب منتول طبیعی چپگرد است ولی نوع مصنوعی آن راستگرد است. وزن مخصوص اسانسها کمتر از آب است، ولی تعداد محدودی از اسانس‌های گیاهی وزن مخصوص بیشتر از آب دارند. به طور کلی اسانسها با آب غیرقابل اختلاط میباشند، ولی میتوانند بوی خود را به آب انتقال دهند و ایجاد آبهای مقطر معطر نمایند (بابایینیک و همکاران، 1391).

1-7-1- کاربرد اسانس
به صورت خوراکی اسانسها به عنوان دسته موادی که اثر تحریک‌کننده ملایمی روی مخاط دهان و جهاز هاضمه دارند مصرف میشوند. به طوری که موجب گرما و زیاد شدن بزاق دهان می‌شوند، دفع آنها از ریهها، پوست و کلیه می‌باشد، مصرف بعد از غذای آنها بعنوان ضدنفخ و برای برطرفکردن ناراحتی‌های معده و نفخ رودهای و همچنین برای جلوگیری از عوارضی که در اثر خوردن مسهل بوجود میآید مفید میباشد. همچنین بعنوان بخور برای ناراحتی‌های دستگاه تنفسی استفاده میشود. اسانسها در تماس با پوست ایجاد تحریک و قرمزی مینمایند. به طوری که ابتدا احساس اگزما و سوزش دست می‌دهد که با بی‌حسی خفیف موضعی همراه است. به این دلیل بعنوان محرک جلدی در التهابات مزمن و آرام کردن دردهای عصبی و روماتیسمی بکار برده میشود، البته باید دانست که ایجاد حساسیت وجود دارد. بنابراین برای جلوگیری از ایجاد تاول باید احتیاط کامل بعمل آید (امینی، 1370).
اسانسهای روغنی بعنوان طعمدهنده داروها و غذاها مورد استفاده قرار میگیرند
. بیشتر اسانسها به طور مستقیم به عنوان مواد اولیه در تولید ترکیبات طعمدار و خوشبوکنندهها استفاده میشوند (سفیدکن و همکاران، 1381).
در هر حال بعضی اسانسها تجزیه و یا توسط تقطیر کردن غلیظ میشوند و همچنین تفکیک یا جذب میگردند. به طور مثال ترکیباتی که از اهمیت خاصی برخوردارند و برای خوشبوکنندهها و یا طعمدهندهها مطلوب هستند تغلیظ میگردند، ولی ترکیباتی که بوی نامطبوع و یا ضعیفی دارند و ضروری نمیباشند، حذف میگردند. امکان جداسازی یک یا چند ترکیب خاص از اسانسها با روش تقطیر و یا کریستالیزاسیون وجود دارد. برای مثال جداسازی ترکیب اوژنول از اسانس میخک، منتول از اسانس نعناع، سیترونلول از اسانس اوکالیپتوس و سیترال از اسانس Litsea cubeba با روشهای خاص ممکن است (جایمند و رضایی، 1385؛ عصاره و همکاران، 1385؛ فتحی و همکاران، 1388؛ فدائی و همکاران، 1390).
اسانسها چون از نظر ساختمان به ترپنوئیدهای سیترال و سترونلول، ژرانیل استات و لینالل استات وابسته هستند، در بدن به سرعت جذب میشوند. استفاده از اسانسها توسط انسان در شرایط مختلف و تعیین میزان مجاز، باید توسط پزشک و متخصص تجویز گردد (کلاتهجاری، 1390).
کاربرد در داروسازی و پزشکی: اسانسها در فرآوردههای دارویی مختلف مانند شربت، کرم، پماد و لوسیون به کار میروند و یکی از اشکال مصرف عمده این مواد به صورت بخور می‌باشد.
کاربرد در صنعت: از اسانسها در صنایعی همچون تهیه حشرهکشها، تهیه آدامسهای معطر، در صنعت صابون‌سازی، تهیه خمیردندان و لوازم آرایشی و بهداشتی، عطرسازی، فرآوردههای خوراکی و بسیاری موارد دیگر استفاده میگردند. صنعت غذایی (شربت، آبلیمو، نوشابههای غیرالکلی و الکلی و شیرینیپزی) جهت مصارف فنی (حلالها، معرفهای کفکننده) صنایع مختلف (چرمسازی، لاستیک، خوشبوکنندههای صنعتی و لوازمالتحریر) عمده کاربرد اسانسها در علم آروماتراپی (عطر درمانی) میباشد. در ذیل کاربرد ترکیبات روغن‌های فرار را در درمان بیماری‌ها نشان میدهد (اصغری و مظاهریتهرانی، 1389؛ نیکخواه و همکاران، 1388؛ Bamoniri et al , 2009).
* هیدروکربنها: محرک، ضد تومور، ضد ویروس، ضد احتقان
* الکلها: ضد میکروبی، گندزدا، ضد اسپاسم
* الکلهای سزکوئیترپنی: ضد التهابی، ضد آلرژی
* فنلها: ضد میکروبی، محرک عدم حساسیت به بیماری
* آلدئیدها: ضد اسپاسم، ضد ویروس، آرامبخش
* آلدئیدهای حلقوی: ضد اسپاسم
* کتونها: بلغمی، بازسازی سلول
* استرها: ضد اسپاسم، آرامبخش، ضد قارچ
* اکسیدها: محرک، خلطآور
* کومارینها: ضد میکروبی
* سزکوئیترپنها: ضد التهابی، ضد ویروس
* فنیل پروپانها: بادشکن، داروی بیهوشی
* سزکوئیترپنهای لاکتونی: محرک عدم حساسیت به بیماری، بلغمی (عصاره و جایمند، 1384؛ قاسمی، 1389).

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه دربارهچای، عصبی، دمای، سیلسیوس

1-7-2- ترکیبات موجود در اسانسها
اسانسها که از قسمتهای مختلف یک گیاه بدست میآیند ممکن است از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی و بو با هم اختلاف داشته باشند و یا به عبارتی ترکیبات عمده آنها متفاوت هستند. به عنوان مثال اسانسی که از پوست دارچین بدست میآید حاوی مقدار زیادی آلدئیدسینامیک میباشد، در صورتی که اگر این روغن را از برگهای آن بدست آوریم، ترکیب اصلی آن اوژنول بوده و نیز اگر این روغن را از ریشههای همین گیاه استخراج کنند، ترکیب اصلی آن کامفور میباشد. همچنین اسانس پوست درخت دارچین دارای ترکیب سینامالدئید است، در حالی که برگ همین درخت شامل ترکیب اوژنول است. وجود اکسیژن در ساختمان شیمیایی اسانس‌ها باعث بوجود آمدن مشتقات مختلفی از آنها میشود، یعنی برحسب اینکه اتم اکسیژن در کدام بخش از مولکول هر یک از مشتقات مذکور قرار گیرد، موادی چون الکل‌ها، استرها، آلدئیدها و کتون‌ها تشکیل می‌شود (عیوضی، 1390).
اسانسها شامل ترکیبات فرار و مواد چربیدوست هستند که از هیدروکربنها و یا ترکیبات تک وظیفهای از سوخت و ساز مونو‌ترپنها، سسکوئیترپنها، فنیلپروپانوئید، اسیدهای آمینه (ترکیبات چرب با جرم کم) و اسیدهای چرب (ترکیبات چرب با زنجیر بلند) مشتق میشوند. روغنهای تقطیرشده ممکن است برخی از ترکیبات خود را در طی فرآیند از دست بدهند، مانند اسانس رز که فنیل‌اتیل الکل خود را از دست میدهد. اسانسها ممکن است خاصیت دورکنندگی حشرات را داشته باشند و بدین وسیله از خراب شدن گلها و برگها جلوگیری نمایند و حتی ممکن است به علت جلب حشرات عمل لقاح را تسهیل نمایند. اسانسهای طبیعی شامل مخلوطی از یک، دو و یا چند ترکیب، از لحاظ مقدار و یا شدت عطر نسبت به ترکیبات دیگر فزونی گرفتهاند، از مونوترپنها تشکیل شده و به صورت هیدروکربنها، آلدئیدها، کتونها و استرهایی با زنجیره کوتاه از اسیدهای چرب میباشند. ولی فقط تعداد محدودی از این اسانسها از یک ترکیب شیمیایی ساخته شدهاند مثل روغن بادام تلخ که از بنزآلدئید ساخته شده و روغن سبز زمستانه، که از متیل‌سالیسیلات ساخته شده است. برخی از اسانسها از گلیکوزیدها مشتق شدهاند، مثل روغنخردل و روغن بادام تلخ. به طور معمول ساختمان شیمیایی اسانس از هیدروکربنها و ترکیبهای اکسیژنهای که از هیدروکربنها مشتق میباشند ساخته شدهاند. در بعضی روغنها مثل روغن تربانتین قسمت عمده ساختمان شیمیایی آن از هیدروکربن و مقدار کمی از ترکیبات اکسیژنه ساخته شده است. در روغنهای دیگر قسمت عمده آن از ترکیبات اکسیژنه تشکیل یافتهاند، مثل اسانس خردل که 93 درصد آن از آلیلایزوتیوسیانات و اسانس میخک که 85 درصد آن از مواد فنلیک مثل اوژنول تشکیل شده است. همچنی
ن در بعضی از آنها ترکیبات ایندولی و سولفید (در روغن خردل آلیل) موجود است. اسانسها در کل مخلوطی از 2500 نوع ترکیب هستند که تاکنون شناسایی شدهاند، که از 100 عدد آنها بیشتر استفاده میشود و به صورت متفاوت، از کل این ترکیبات در عطرسازی (40 درصد) استفاده میشود. بنابراین اسانسها با در نظر گرفتن ترکیبات بسیار متنوع آن کاربرد بسیار وسیعی در صنایع مختلف دارند که قابل بررسی و آزمایش میباشند (جایمند و رضایی، 1385).
ترکیب اصلی اسانسها یا ترکیبات معطر در گیاهان ترپنوئیدها یا ایزوپرنوئیدها هستند. ژرمن و اتووالاش برای نخستین بار، ترپنهای موجود در گیاهان را شناسایی و طبقه‌بندی کردند، آنها براساس مشاهدات خود، دریافتند که ترپنوئیدها از واحدهای کربنه یا C5 معروف به ایزوپرنها تشکیل شدهاند. برای نمونه از دیترپنهای بسیار ارزشمند در صنایع داروسازی میتوان به کافور، آرتمیزین و پاکلیتاکسل اشاره نمود (قاسمی، 1389).

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلید واژگان**، بیشترین، بلال، ردیف

1-7-3- تفاوت اسانسها با روغنهای معمولی
اسانسها از نظر بعضی از ویژگیهای شیمیایی و فیزیکی با روغنهای معمولی اختلاف دارند که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
1. ساختمان شیمیایی اسانس‌ها برخلاف روغنهای معمولی از استرهای گلیسیرین و اسیدهای چرب ساخته نشده است.
2. اسانس‌ها برخلاف روغنهای معمولی قابل تقطیر میباشند و در مجاورت هوا اکسید میشوند.
3. اسانس‌ها برخلاف روغنهای معمولی با قلیاییها صابونی نخواهند شد.
4. اسانس‌ها برخلاف روغنهای معمولی فاسد و ترش نگشته، بلکه در مجاورت هوا و نور اکسیده و رزینی شکل خواهند شد.
5. اسانس‌ها برخلاف روغنهای معمولی لکههای دائمی روی کاغذ به جا نخواهند گذاشت (جایمند و رضایی، 1385).
ترکیبات معطر در سیتوپلاسم گیاهی شکل میگیرند، به ویژه در اندامهایی مانند بشره نازک، غده ترشحی و مجرای رزینی جمع میشوند. از آنجا که غلظتهای آنها در اندام گیاه بسیار کم است، بنابراین، استخراج بعضی از آنها از طریق مکانیکی (به طور مثال از پوست مرکبات) امکان‌پذیر است. بعضی از ترکیبات معطر با ارزش که در گلها بیشتر موجود میباشند، با غوطهور کردن در حلالها (هگزان و بنزول) استخراج میگردند. پس از تبخیر حلال، کانکریت آن باقی میماند که این روغن فقط مقدار کمی اسانس در بردارد و ترکیبات اصلی آنها چربی و مومها هستند (بصیری، 1390).

1-7-4- استخراج اسانس از گیاهان
تقطیر عبارت است از تبدیل بخارات آب به قطرات آب که این تغییر و تحول تحت تاثیر جریان هوای سرد صورت می‌پذیرد. تقطیر یکی از قدیمیترین روش تبدیل بخار به آب مایع است. بر پایه تقطیر با آب یا بخار سه سیستم طراحی شده که عبارتند از: سیستم تقطیر با آب، سیستم تقطیر با آب و بخار، سیستم تقطیر با بخار (امیدبیگی، 1388). در آزمایشگاههای مواد آلی و مخصوصا زمانی که با مواد حساس با گرما سر و کار داریم از تقطیر با بخار آب استفاده می‌گردد. از این روش برای جداسازی و خالصسازی مواد غیر قابل حل در آب یا موادی که به مقدار خیلی کم در آب حل میگردند استفاده می‌شود (نوری و همکاران، 1386).
از روش‌های معمول استخراج اسانسها تقطیر با بخار آب است، با استفاده از این روش به آسانی میتوان اسانسها را از گیاهان مورد نظر استخراج نمود. پس از اینکه اندام گیاهان مورد نظر تحت تأثیر فشارهای مناسبی از بخار آب قرار گرفت، اسانس جدا شده از پیکر گیاهان (از آنجا که در آب حل نمیشود) همراه آب بصورت دو فاز مختلف، یکی آب و دیگری اسانس، در میآیند. به طور معمول مواد خام از اندامهای مختلف گیا

Author: mitra2--javid

دیدگاهتان را بنویسید