همچنين، منظور از تعريف مصداقي[1]، تعريفي است که در آن براي شناساندن امر مورد نظر، نمونه‌ها و مصاديقي از آن به مخاطب معرفي مي‌شود. در اين نوع تعريف، علاوه بر نقاط ضعف و انتقادات وارد شده بر اين شيوة تعريف، نکتة قابل توجه ديگر، اختلاف‌نظر ميان مکتب‌هاي مختلف در تشخيص مصداق‌هاي حريم خصوصي از حوزة عمومي است. در مجموع، فارغ از اين انتقادات، حريم خصوصي داراي مصاديق و افرادي است که از روية قضايي به دست آمده‌اند و به شرح زير هستند:

  1. نام و سايرمشخصات شناسنامه‌اي؛
  2. نشاني اعم از نشاني محل سکونت يا نشاني الکترونيکي؛
  3. تصوير يا حق تصوير؛
  4. وضعيت سلامتي فرد (جسمي، روحي و رواني)؛
  5. سطح تحصيلات فرد؛
  6. وابستگي صنفي و مذهبي؛
  7. عقايد و ديدگاه‌هاي سياسي و اجتماعي؛
  8. منابع و شيوة تأميني نيازهاي مالي و معيشتي؛
  9. روابط خانوادگي؛
  10. موقعيت خانوادگي؛
  11. زندگي عاطفي ـ احساسي؛
  12. گذشتة اشخاص به‌خصوص سوابق کيفري؛
  13. شغل اشخاص؛
  14. اعضاي بدن، برخي نواحي و اندام جنسي؛
  15. محل سکونت افراد (منزل و مأواي افراد يا محل اقامت و آسايش آنان؛
  16. خانواده فرد: تعرض به حريم خصوصي يک فرد، گاه به معناي تعرض به حريم خصوصي خانواده وي است و گاه نيز صرفاً تعرضي به حريم خصوصي فرد به حساب مي‌آيد[2].

لذا مي توان از اين منظر، «حريم خصوصي» را به اين صورت تعريف کرد:

«قلمرويي از زندگي هر فرد است که آن فرد نوعاً و عرفاً يا با اعلان قبلي، انتظار دارد ديگران بدون رضايت وي به اطلاعات راجع به آن قلمرو دسترسي نداشته باشند يا به آن قلمرو وارد نشوند يا به آن قلمرو نگاه يا نظارت نکنند يا به هر صورت ديگري وي را در آن قلمرو مورد تعرض قرار ندهد»[3].

یکی از مهمترین مسائل در زمینه حریم خصوصی، بحث از مصادیق آن است. نویسندگان حریم خصوصی در شمارش مصادیق آن اتفاق نظر ندارند. برخی نویسندگان مصادیق حریم خصوصی را در چهار عنوان شمارش نموده اند: 1- حریم خصوصی اطلاعاتی 2- حریم خصوصی ارتباطی 3- حریم خصوصی جسمانی 4-حریم خصوصی منازل و اماکن[4] و بعضی دیگر در شش عنوان معرفی نموده اند: 1-حریم منزل و خلوت افراد 2- حریم جسمانی افراد 3- حریم خصوصی متقاضیان کار و کارکنان 4- حریم خصوصی در فعالیت های رسانه ای  5-حریم خصوصی اطلاعات شخصی 6-حریم خصوصی ارتباطات خصوصی[5]. طرح حمایت از حریم خصوصی نیز مصادیق این حق را به شرح ذیل تقسیم بندی نموده است: الف-حریم خصوصی منازل و اماکن خصوصی ب-حریم خصوصی جسمانی ج-حریم خصوصی محل کار د- حریم خصوصی اطلاعات  ه- حریم خصوصی اطلاعات شخصی و-حریم خصوصی ارتباطات.

به طور کلی، « حریم خصوصی» یک مفهوم سیال است که امروزه از جمله آزادی اندیشه، کنترل بر جسم خود، خلوت و تنهایی در منزل، کنترل بر اطلاعات راجع به خود، آزادی از نظارت های دیگران، حمایت از حیثیت و اعتبار خود و حمایت در برابر تفتیش ها و تجسس ها را شامل می شود[6].

دشواری تعریف حریم خصوصی و تعیین چارچوب ماهوی و صوری آن سبب شده است که برخی نظریه پردازان، هویت مستقلی برای حریم خصوصی قایل نشوند و حمایت از آنچه را که به حریم خصوصی موسوم شده به دیگر حقوق تثبیت شده احاله دهند.

مطلب دیگری که در خصوص شناسایی و تعریف مفهوم حریم خصوصی وجود دارد، آن است که آیا تعریف حریم خصوصی باید در پرتو هدف صورت گیرد و یا در پرتو وسیله و ابزاری که برای تحقق و اجرای این حق به کار گرفته می شود. آیا تعریف، باید ناظر به هدف و نتیجه باشد یا ناظر به فعل و رفتار ( بدان معنا که رسیدن به نتیجه و یا حتی نحوه رسیدن به نتیجه، مد نظر نباشد و تمام توجه و اهتمام به اصل فعل و عمل و رفتار و نحوه آن باشد )؟ نکته دیگری که توجه به آن در شناخت مفهوم و ماهیت حریم خصوصی نقش دارد، آن است که آیا در این رابطه، باید رویکرد توصیفی ارائه کرد یا می توان از رویکرد ذهنی و آرمانی برای تعریف مفهوم استفاده کرد. آیا در تعریف حریم خصوصی باید به آنچه وجود دارد بسنده کرد یا آنکه می توان با توجه به آرمانها، ارزشها و مطلوبهای اجتماعی نیز به تعریف پرداخت؟ دخالت داشتن همه عوامل فوق، منجر به ارائه تعریف های مختلفی از مفهوم حریم خصوصی شده است. حق تنها بودن، حق برخورداری از خلوت و توانایی برای ایجاد مانع در برابر دسترسی ناخواسته دیگران، حق برخورداری از کرامت و شخصیت انسانی از جمله تعاریفی می باشند که در این زمینه ارائه شده است[7].

قدر مشترک همه تعابیر مذکور، پذیرش حق بودن چنین امری است که در برگیرنده حریم مکانی، حریم روحی-روانی، حریم ارتباطی، حریم آبرویی و حریم روابط حاکمیتی است. این سخن، بدان معناست که هر فردی از افراد جامعه، دارای یک قلمرو خاص و غیرقابل نفوذ است که هیچ شخصی، حتی دولت، بدون وجود دلیل قوی، حق ورود به آن را ندارد. برای ارائه و تبیین بهتر تعریف، ضروری است که حوزه های مختلف حریم خصوصی، شناسایی شده تا تعریف مذکور در هر کدام به شکل دقیق تری نمایان شود:

1- حریم اطلاعاتی: این حوزه از حریم خصوصی مربوط به مراقبت از اطلاعات شخصی افراد است. ورود عصر رسانه و امکان دستیابی به اطلاعات افراد و اعلان عمومی، بیانگر ضرورت وجود چنین حوزه ای است. در این حوزه، سخن بر سر تصویب قوانینی است که به حفاظت اطلاعات منجر شود. در این راستا ادعا آن است که اطلاعات شخصی افراد مانند اطلاعات پزشکی، فامیلی و آبرویی، تحت کنترل، حمایت و حفاظت قرار گیرد.

2- حریم جسمانی، این بعد از حریم خصوصی، ناظر به حفاظت از جسم و فیزیکی افراد است تا مورد تجاوز، دزدی و آدم ربایی و اعمالی همچون آزمایش های ژنتیکی، دارویی و یا عکس برداری قرار نگیرند.

3-  حریم ارتباطات: این حوزه که مهمترین و چالشی ترین حوزه در موضوع حریم خصوصی است در برگیرنده کلیه اشکال ارتباط افراد در جامعه است چرا که دامنه چنین حریمی شامل امنیت پست های الکترونیک، پست، اینترنت و کلیه انواع ارتباطات اعم از مستقیم و غیرمستقیم می شود.

4- حریم مکانی: همان حریم مسکونی است اما امروزه به دلیل ابهام در مفهوم حریم مسکونی به عنوان حریم خصوصی مکانی، تحت عنوان حریم مکانی عمومی قرار می گیرد. از آنجا که تعیین دامنه حریم عمومی عملاً به عرف جامعه واگذار شده است، حالتی سیال و نسبی به خود می گیرد. با توجه به آنچه گذشت می توان گفت که حریم خصوصی، حق تنها بودن و حق برخوردار بودن از حوزه های خاص غیرقابل نقض است؛ این حوزه ها با سلیقه های فردی نیز تعریف می شود[8]. این تعریف با مضامین مشابهی در تعریف شورای اروپا (1970م)، کمیته یانگر(1972م)، کنفرانس حقوقدانان نروژ درخصوص حق احترام به حریم خصوصی (1979م) و کمیته کالکات (1990م) بیان شده است[9]. می توان گفت با رجوع به آموزه های اسلامی همین برداشت نیز صادق است که طی بحث های آتی به آن پرداخته خواهد شد.

با لحاظ آنچه گذشت باید گفت: حریم خصوصی، فاصله تعریف شده بین فرد و جامعه است. به عبارت دیگر، مفهوم حریم خصوصی با این پیش فرض، مواجه است که همیشه بین فرد و جامعه، یک فاصله وجود دارد که مربوط به فرد است و در واقع، حریم او محسوب می شود. این حریم در رویکرد دینی، ماهیت تربیتی و اخلاقی دارد و همین ماهیت، زمینه ضمانت اجرایی خوبی را برای آن فراهم کرده است[10].

گفتار دوم: پیشینه حمایت از حریم خصوصی

انسان‌شناسان و دانشمندان علوم اجتماعي مي‌گويند نياز به حريم خصوصي، امري بسيار ريشه‌دار و فطري است که تنها به انسان محدود نمي‌شود؛ بنابراين، جدايي حوزة خصوصي از گسترة عمومي به يک معنا، پيشينه‌اي به امتداد حيات انساني دارد.

تحقيقات و مطالعات مردم‌شناسي،[11] نشان مي‌دهد در تمام جوامع، تمام زمان‌ها و دوره‌ها، حتي در جوامع ابتدايي، قواعد اجتماعي وجود داشته که ورود به اماکن خاصي را محدود مي کرده و حضور در اماکن معيني را ممنوع مي‌دانسته است. درعين‌حال، مطالعة حريم خصوصي از زواياي حقوقي، فلسفي يا مذهبي و اخلاقي نتايج متفاوتي به دنبال دارد؛ براي نمونه؛ صاحب‌نظران مسائل حقوقي مي گويند موضوع حريم خصوصي افراد از منظر حقوقي بدون سابقة طولاني است. آنان معتقدند مقالة مشترکي که وارن و برانديس[12] با عنوان «حق مصونيت حريم خصوصي» در سال 1890 ميلادي، چاپ و منتشر کردند، اولين بحث جدي و صريحي است که موضوع حريم خصوصي افراد را در چارچوب قوانين حقوقي مطرح کرده است. انگيزة تأليف اين اثر نيز آن بود که وارن، يکي از مؤلفان اين مقاله، از گزارش مطبوعات دربارة ضيافتي که در منزل وي برپا شده بود، خشمگين مي‌شود و به همراه همکار حقوقي پيشين خود اين مقاله را چاپ و منتشر مي‌کند[13].

 متن فوق تکه ای از این پایان نامه بود

مطلب مشابه :  پایان نامه بررسی مفهوم انتزاعی مسئولیت کیفری

برای دیدن جزییات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

متن کامل پایان نامه

متن کامل