پایان نامه درمورد استنباط حکم، وحدت وجود

الدین (از علمای نامدار شیعه).15
2- مفهوم تقریب مذاهب إسلامی؛
تقریب إسم مصدر16 به معنای نزدیک کردن و نزدیک گردانیدن آمده است.17
مقصود از عنوان تقریب مذاهب إسلامی، تقریب پیروان مذاهب إسلامی چرا که تقریب دو مذهب بدون در نظر گرفتن أتباع مذهب معقول نخواهد بود. تقریب مذاهب إسلامى، تقریب بین اتباع مذاهب، از راه بحثهاى علمى، کلامى، تفسیرى، حدیثى، اصولى و فقهى است و تقریب حقیقی با اجتماع عالمان و اندیشمندان مذاهب إسلامی برای طرح مسایل نظرى اجتهادى در فضای سالم و به دور از تعصبات، امکان پذیر است. اجتماع علما و اندیشمندان براى دستیابى به حقایق و واقعیت هاى إسلام و هم چنین درک و فهم رسالت أمت إسلام در جهان معاصر، جهت بهره مندی پیروان مذاهب می باشد.
شایان ذکر است که تقریب به معنای دست شستن از ارزشهای مذهبی نبوده و نیست و هیچ یک از علمای إسلام چنین برداشتی از تقریب ارائه نکرده اند بلکه همواره بر اصول ثابت ارزشهای دینی و مذهبی تأکید داشته اند.
محمدی عراقی می گوید: تقریب همان نزدیک شدن به مشترکات مذاهب است و منظور از تقریب مذاهب إسلامی این نیست که شیعه، سنی شود و یا سنی، شیعه، بلکه مراد این است که چون مشترکات ما بسیارند، می توان در مهم ترین مسائل، حتی در مسائل فقهی، هم فکری و همیاری نمود.18
از آنچه گفته شد بدست می آید، تقریب مذاهب إسلامی یعنی هر مسلمان با هر مذهب إسلامی که دارد، نظر به اشتراکات دینی و نیز دشمن مشترک، لازم است با سایر پیروان مذاهب إسلامی، در راستای آرمان قرآن که همانا وحدت مسلمانان است و در مقابل دشمنان إسلام در صف واحد بایستند و از هر عملی که به سوء استفاده دشمنان إسلام منجر می شود دوری کند.
3- تقریب استراتژی یا تاکتیک؛
آیا بحث از تقریب و و وحدت مسلمانان، مسأله‌ استراتژیکی است یا مسأله ای تاکتیکی و مصلحتی است؟ اگر تقریب را تاکتیک بدانیم و مطلوبیت ذاتی برای آن در نظر نگیریم، چه بسا اهدافی که از تقریب مورد انتظار است دست نیافتنی باشد. با مراجعه به قرآن و سنت رسول خدا و سیره امامان معصوم در می یابیم که تقریب مذاهب إسلامی و وحدت إسلامی مطلوبیت ذاتی دارد و فقط یک شعار و مصلحت نیست.
خداوند می فرماید: و این امّت شما امّت واحدى است و من پروردگار شما هستم پس، از مخالفت فرمان من بپرهیزید.19 و می فرماید: این (پیامبران بزرگ و پیروانشان) همه امّت واحدى بودند و من پروردگار شما هستم پس مرا پرستش کنید.20 و می فرماید: دو برادر خود را صلح و آشتى دهید و تقواى الهى پیشه کنید، باشد که مشمول رحمت او شوید.21
سنت رسول خدا در إجرای عقد برادری و برابری بین مهاجرین و انصار22 گویای اهتمام آن حضرت به اتحاد و یکدلی مسلمانان می باشد.
امام خمینی می فرماید: آن روزی که این وحدت از بین برود، مرگ همه ما و به باد رفتن همه نوامیس و به باد رفتن زحمت‏های انبیا خواهد بود. 23
مقام معظم رهبری می فرماید: بنده وحدت إسلامی یک مسأله‌ى استراتژیک مى‌دانم، وحدت إسلامی یک مسأله‌ى تاکتیکى و مصلحتى نیست که حالا بگوییم مصلحت ما ایجاب مى‌کند که با مسلمین غیر شیعه ارتباط داشته باشیم. مسلمانان، باید به تدریج از اختلافات مذهبى کم کنند و از بین ببرند؛ چرا که با اختلافات، منافع در خدمت دشمنان است. 24
با توجه به آیات قرآن و سنت عملی رسول خدا و سیره امامان، دعوت به وحدت و تقریب فقط یک نیاز مصلحتی و تاکتیک سیاسی و اقدام عملی برای حفظ منافع مادی مشترک نیست، بلکه وحدت إسلامی واجبی عینی است که ریشه در اعتقاد به توحید دارد چرا که لازمه اعتقاد به امت واحد قرآنی، عدم تفرق و تنازع می باشد.
4- أنواع تقریب؛
تقریب مذاهب إسلامی و وحدت إسلامی می تواند چند نوع باشد چرا که تقریب و وحدت می تواند دامنه و تحقق متفاوتی داشته باشد، بدین جهت وحدت إسلامی و تقریب مذاهب إسلامی را به سه نوع می توان تقسیم کرد:
4-1- وحدت و تقریب مطلق: منظور از این نوع وحدت، ذوب مذاهب در مذهب واحد و این که علما و اتباع مذاهب در اعتقاد واحد و معارف دینی واحد و أحکام إسلامی و أصول و فروع واحد اجماع نظر داشته باشند، این نوع از وحدت با وجود آزادی اندیشه و لزوم پیمودن مسیر اجتهاد در دین، بعید بلکه محال است.
4-2- وحدت و تقریب مصلحتی: اتفاق نظری که نتیجه عوامل اجتماعی سیاسی می باشد و جامعه إسلامی نظر به این عوامل که معمولا هم خارجی هستند، احساس خطر نموده و به اجبار تن به وحدت و تقریب می دهد. این نوع از تقریب عاری از حقیقت بوده و صوری می باشد و طبیعی است که نمی تواند بر آرمان قرآن و سنت رسول خدا مبنی بر اتحاد و یکپارچگی أمت إسلام جامه عمل بپوشاند.
4-3- وحدت معقول و ممکن: این نوع از تقریب عبارت است از قرار دادن قرآن و سنت رسول خدا به عنوان مرجعیت مشترک بین مسلمانان و اختلاف های موجود میان مسلمانان را به دیده اجتهادهای شخصی و فرهنگ اقلیمی نگریستن است، این نوع از وحدت مطلوب و معقول و ممکن است.
5- مبانی تقریب؛
5-1- قرآن کریم: مرجع أساسی شریعت اسلام بوده و مذاهب اسلامی در این اصل مهم، مشترک می باشند و حجیت سایر منابع به استناد به این مرجع اصلی می باشد.
بی شک اولین منادی وحدت در بین مسلمانان، قرآن است که می فرماید: و این امّت شما امّت واحدى است و من پروردگار شما هستم پس، از مخالفت فرمان من بپرهیزید.25
و می فرماید: این (پیامبران بزرگ و پیروانشان) همه امّت واحدى بودند و من پروردگار شما هستم پس مرا پرستش کنید.26
در این دعوت، وحدت به مذهب و برداشت خاصی از إسلام، مح
دود نشده و معیار امت واحد، اعتقاد به توحید می باشد علاوه بر این که وحدت امت هم شأن توحید دانسته شده است. وحدت از نظر قرآن، وعظ و خطابه نیست بلکه یک واجب و وظیفه شرعی است، بدین معنی که مسلمان موظف است براساس توحید، خدا را عبادت کند و وحدت و یکپارچگی مسلمانان تلاش کند.
قرآن کریم می فرماید: دو برادر خود را صلح و آشتى دهید و تقواى الهى پیشه کنید، باشد که مشمول رحمت او شوید.27 رفع اختلاف بین مسلمانان و حفظ وحدت در جامعه اسلامی اهمیت زیادی دارد، چرا که قرآن اختلاف را موجب متلاشی شدن کیان إسلام و از بین رفتن قدرت مسلمانان می داند و می فرماید: و نزاع و کشمکش نکنید، تا سست نشوید، و قدرت و شوکت شما از میان نرود.28 قرآن راهکار وحدت مسلمانان را این گونه بیان می کند که: و همگى به ریسمان خدا (قرآن و اسلام، و هر گونه وسیله وحدت‏) چنگ زنید، و پراکنده نشوید. نعمت بزرگِ خدا را بر خود، به یاد آرید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، و او میان دلهاى شما، الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او، برادر شدید. 29
قرآن می گوید اختلاف و تفرقه دیگران باید برای شما درس عبرتی باشد تا مانند ایشان اختلاف نکنید: کسانى که آیین خود را پراکنده ساختند، و به دسته ها و مذاهب مختلف تقسیم شدند، تو هیچ گونه رابطه‏اى با آنها ندارى.30
و مانند کسانى نباشید که پراکنده شدند و اختلاف کردند (آن هم) پس از آنکه نشانه‏هاى روشن (پروردگار) به آنان رسید و آنها عذاب عظیمى دارند. 31
بیش از پنجاه آیه به موضوع وحدت و روش های پیشگیری از اختلاف و راهکارهای وحدت وجود دارد، که نشانه اهتمام قرآن به این موضوع می باشد.
5-2- سنت نبوی: بعد از قرآن کریم، سنت رسول خدا ، منبع و مرجعی برای مذاهب إسلامی می باشد. هر چند روایات و سنت رسول خدا بین مسلمانان از اختلاف ها مصون نبوده ولی روایات مشترک در بین مذاهب به قدری فزونی دارد که موجب حل و فصل اختلاف های جزئی مذاهب شود. علاوه بر این که رسول خدا همواره مسلمانان را به بهانه های مختلف و در مناسبت های متفاوت به برادری و یکدلی دعوت می کردند که نمونه بازر آن اجرای عقد برادری در بین مسلمانان در مکه و مدینه می باشد.
رسول خدا در مکه بین خود و امام علی و بین ابوبکر و عمر و بین عثمان و عبدالرحمن بن عوف و بین زبیر و عبدالله بن مسعود برادری ایجاد نمود و زمانی که به مدینه هجرت نمودند بین مهاجرین و انصار عقد برادری و برابری برقرار نمودند.32 این سیره و سنت رسول خدا حاکی از اهتمام ایشان به اتحاد و یکدلی مسلمانان می باشد.
5-3- ایمان به اصول و ارکان مسلمانی:
از مباحث مهمی که روشن شدن آن در عصر حاضر موجب حل و فصل بسیاری از معضلات و ناهنجاری های جهان إسلام می شود، اصول و ارکان إسلام است. بدین معنی که إسلام فرد چگونه محقق می شود و به چه کسی مسلمان گفته می شود؟
در مذاهب إسلامی إسلام با اقرار به توحید و نبوت محقق می شود هر چند که برخی از مذاهب التزام به دستورات دینی را نیز شرط مسلمانی می دانند ولی نظریه غالب در بین مسلمانان، همان إقرار به توحید و نبوت است. 33
5-3-1- ایمان به وحدانیت خداوند متعال.
5-3-2- ایمان به نبوت وخاتمیت رسول گرامی إسلام و إیمان به سنت ایشان به عنوان یکی از مراجع دین.
5-3-3- ایمان به قرآن کریم و مفاهیم آن و مصونیت آن از تحریف.
5-3-4- ایمان به معاد و لوازم آن.
5-3-5- عدم انکار ضروریات دین مانند نماز، زکات، روزه، حج، جهاد.
5-4- مشروعیت اجتهاد و به رسمیت شناختن اختلافات فکری در چارچوب منابع اصلی اسلامی
اشاره شد که اختلاف های مذاهب اسلامی در اصول نبوده بلکه اختلافات در مسائلی است که عدم باور به آن موجب کفر و خروج از دین نمی شود و منشأ این اختلاف ها، اختلاف در دریافت ها و برداشت ها از باور‌های بنیادی است که نمونه این اختلافات را می‌توان در درون هر مذهب در فقه و کلام نیز سراغ گرفت و این همان اجتهادی است که طی فرآیندی منطقی، عقلی، و مورد تأیید شریعت می باشد و خطاهای آن نیز مأجور و سزوار پاداش می باشد. 34
6- اهداف تقریب؛
فوایدی که تقریب مذاهب إسلامی و وحدت إسلام می تواند داشته باشد و یا این که می توان از آن انتظار داشت عبارت است از:
6-1- حفظ کیان إسلام؛
این هدف از وحدت به دست امام علی بعد از رحلت رسول خدا صورت پذیرفت، چرا که بعد از رحلت رسول خدا که أمت إسلام در آستانه فروپاشی از داخل بودند و تهدیدهای خارجی کیان إسلام را هدف قرار داده بود، امام علی که می توان از او به امام وحدت و تقریب یاد کرد با سیاست های وحدت گرایانه کیان إسلام را از خطر دسیسه های خارجی و تفرقه اهی داخلی نجات دادند.
6-2- سروسامان بخشیدن به أوضاع جهان إسلام و بیرون کردن مسلمانان از تنش های داخلی و مذهبی؛
این هدف می تواند مسلمانان را از وضعیت کنونی که در آن به سر می برند نجات دهد. اکنون عدد مسلمانان جهان بیش از یک و نیم میلیارد نفر است، ولی همواره تحت سیطره قدرت های غیر مسلمان می باشند. به نظر می رسد شایسته جهان إسلام نباشد در برابر تهاجم دشمنان إسلام در این حد آسیب پذیر باشد، مثلاً قبله اول مسلمانان به دست یهودیان صهیونیزم اشغال شده ولی مسلمانان به جای اندیشیدن در راه نجات قدس و مسلمانان فلسطین به تفرقه های داخلی و فتنه های قومی می پردازند.
6-3- ناأمیدی کسانی که چشم طمع در جهان إسلام دارند و می خواهند بر ایشان حکومت کنند؛
در طول تاریخ إسلام، همواره کسانی بودند که دندان برای به دست آوردن منافع در سرزمین های إسلامی تیز کرده اند و این طمع هیچ گاه تمامی نداشته و ن
خواهد داشت و تنها راه ناأمید کردن قدرت های استکباری و استعماری از سرزمین های إسلامی، وحدت مسلمانان و تقریب مذاهب إسلامی است. اتحاد مسلمانان عنصر مهم و کلیدی در خاموش کردن آتش دسیسه ها می باشد.
6-4- تحقق آرمان قرآن و رسول خدا ؛
شکی نیست که مهر و محبت مسلمانان نسبت به رسول گرامی إسلام توصیف ناپذیر است، چرا که رسول گرامی إسلام، پدر أمت إسلام است و اختلاف و جدایی در أمت إسلام، موجبات ناراحتی و ایذا پدر أمت را در پی خواهد داشت، قرآن و رسول خدا به هیچ وجهی به عداوت و شکاف بین مسلمانان راضی نخواهند بود که قرآن می فرماید: شیطان مى‏خواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند.35 و از انصاف به دور خواهد بود که تلاش های 23 ساله رسول خدا در راستای توحید کلمه بین مسلمانان به تفرقه و جدایی بین مسلمانان تبدیل شود.
6-5- محصور کردن إختلاف ها در دایره اجتهاد؛
چنان که در درون یک مذهب، فقها و متکلمین در استنباط حکم و عقیده از ادله شرع

Author: mitra4--javid

دیدگاهتان را بنویسید