منبع مقاله با موضوع می‌شود.، جیوه، آلی

حافظه، سرگیجه، کاهش قدرت بینایی، افسردگی و تحریک پذیری در اثر آنسفالوپاتی دیده می‌شود. اما مسمومیت با سرب غالباً بصورت مزمن ایجاد می‌گردد و تغییرات، بیشتر در استخوان و مغز استخوانها بوجود می‌آید که موجب اختلال در ساخت گویچه‌های قرمز خون و کم خونی می‌گردد. از علائم دیگر اختلالات نوروتوکسیک6 است که اغلب بصورت فلج تظاهر می‌نماید و سرانجام عوارض کلیوی هم ایجاد می‌کند[22].
1-4- آهن
در آبهای خام و در شبکه های آبرسانی در جائی که در تماس با لوله های آهنی قرار گرفته باشد، مقدار ناچیزی از آن یافت می‌شود. می‌تواند به شکلهای گوناگون در آب پیدا شود، در محلولها به صورت مواد کلوئیدی معلق و به صورت کمپلکس با کانیها یا مواد آلی وجود دارد. این عنصر چندان مضر نیست، ولی از نظر خواص ظاهری آب مناسب نمی‌باشد، زیرا مقدار زیاد آن مزه تلخی به آب داده و آنرا نا گوارا می‌کند. از جمله ترکیبات اصلی لیتوسفر و چهارمین عنصر از لحاظ فراوانی در پوسته زمین است که حدود 1/5 درصد آنرا تشکیل می‌دهند. مقدار متوسط آهن در خاکها 8/3 درصد تخمین زده می‌شود]21[.
در کانیهای اولیه آهن بیشتر به صورت کانیهای فرو منیزیم ظاهر می‌شود. ضمن هوازدگی این کانیها حل شده و آهن آزاد می‌شود که به صورت اکسید و هیدروکسید آهن رسوب می‌کنند. پیریت، سولفید آهنی است که اغلب در مجاورت رسوبات زغال سنگ دیده می‌شود و در تماس با هوا اکسید شده و آهن آزاد شده آن باعث آلودگی آبهای جاری می‌شود. کانیهای ثانویه آهن روی سطوح ذرات خاک باعث توزیع اکسیدهای آهن به صورت پوششهایی روی ذرات کانیها، بویژه در مناطق مرطوب می‌شوند. تشکیل این کانیهای ثانویه، قطعاً سطوح فعالی جهت جذب و تثبیت عناصر غذایی نادر ایجاد می‌کند. یونهای سایر عناصر به شکل رسوبات نامحلول روی این سطوح نگهداشته می‌شوند[22].
آهن در مقادیر کم، عنصری ضروری برای جانداران است ولی مصرف بیش از حد آن فعالیت آنزیمها را مختل می‌کند. بخار آن سبب فعال شدن میکروب سینه پهلو می‌شود. همچنین در آبهای آهن‌دار امکان تاثیر میکروبهای رسوب دهنده اکسید آهن III (سیدروباکترها) زیاد شده و در مجاری و منابع آب ایجاد مزاحمت می‌کند. لازم به ذکر است که بدن انسان در تشکیل هموگلوبین خون به این عنصر نیازمند است، بخصوص در موارد کم خونی و اواخر دوران بارداری زنان از طرف پزشکان تجویز می‌شود[21].
1-5- جیوه
‏جیوه تنها فلزی است که در دمای معمولی به صورت مایع وجود دارد، این عنصر از آب سنگین‌تر بوده و فراریت آن زیاد است، در دمای 20 درجه سانتی‌گراد هوایی که با جیوه در حال تعادل است می‌تواند 3mg/m14 جیوه را در خود داشته باشد. فلزی سمی است و جرم مولکولی آن 59/200 گرم می‌باشد. جیوه علاوه بر ترکیبات معدنی می‌تواند به صورت آلی نیز وجود داشته باشد، از جمله این مواد می‌توان متیل کوری، اتیل کوری، فنیل کوری و ترکیبات آلی دیگر را نام برد. جیوه به دلیل خواص سمی و تجمعی خود باعث ایجاد مسمومیت، عوارض و بیماریهای گوناگون در انسان می‌گردد[23].
از طریق استخراج معادن، کارخانجات تهیه کلر و سود، کاغذسازی، پلاستیک و باطری‌های الکتریکی ایجاد شده و بر کلیه و سیستم اعصاب اثر می‌گذارد و همین طور سبب ناهنجاری در اطفال می‌شودکه از طریق جفت در بدن جنین اثر دارد. جیوه به دلیل خواص فیزیکی خاص خود مصارف گوناگونی دارد. جیوه با فلزات سنگینی مانند طلا، نقره، روی و سرب تولید ملغمه می‌کند که خود باعث ایجاد مصارف گوناگون و متنوع برای این عنصر می‌گردد. برای مثال وجود درصد زیادی از آن در اتمسفر یک منطقه می‌تواند حتی نشانگر وجود جیوه همراه سنگهای معدنی مانند نقره، روی و سرب ‌باشد. جیوه به صورتهای مختلفی در هوا، آب و خاک وجود دارد. این عنصر در هوا معمولاً همراه ذرات معلق و یا به صورت گازی و در آب و خاک به صورت ترکیبات آلی و معدنی وجود دارد[24].
جیوه می‌تواند به دو طریق در بدن انسان وارد شده و ایجاد مسمومیت ‌نماید:
الف- قرار گرفتن در معرض بخارات جیوه، معمولاً در افرادی ظاهر می‌گردد که به دلیل شغلی در محیط کار در معرض بخارات این فلز و تماس پوستی با آن قرار می‌گیرند.
ب- قرار گرفتن در معرض متیل مرکوری با این مسمومیت از طریق زنجیره غذایی و با مصرف غذاهای دریایی و یا آبزیان که از محیطهای آلوده صید شده‌اند صورت می‌گیرد. افرادی که در معرض غلظت بالایی از بخار جیوه قرار می‌گیرند، تحت تاثیر شدید ناراحتیهای ریوی قرار خواهند گرفت، که در بعضی مواقع به ذات‌الریه می‌انجامد، که مشابه بیماری آنفولانزا ممکن است به صورت علائمی مانند تب حاصل از بخارات فلز ظاهر شود[25].
1-6- مس
مس یکی از عناصر ضروری برای گیاهان و حیوانات است که در طبیعت بصورت سولفید، سولفات و کربنات مس مشاهده می‌شود. از نظر فراوانی در لیتوسفر بیست و ششمین عنصر و بعد از روی می‌باشد. فرإوانی آن در لیتوسفر 70 و در خاکها معمولاً 100-2 و بطور متوسط 30 میلی‌گرم در کیلوگرم گزارش شده است[26].
مواد مادری شیستهای کریستالی(گارنت وگرانولیت) حاوی1/0 درصد مس و افق خاکهای حاصل از آنها حاوی بیش از 100 میلی‌گرم در کیلوگرم مس گزارش شده‌اند[27].
مس هم به فرم خالص و هم آلیاژی مصرف زیادی دارد. عنصر مس در آب، و رسوبات و موجودات زنده برخی مناطق مجاور فعالیتهای حفاری و صنایع تغلیظ، در قارچ کشهای مسی برای ضد عفونی میوه و سیب زمینی، کودهای شیمیایی (CuSo4.5H2O)لجن فاضلاب و کودهای حاصل از مرغداری وخوکداری مشاهده می‌شود[28].
ووستا و مورگان گزارش نمودند که در غیاب عوامل کمپلکس کننده یا غلظت ناچیز آنها مس دو ظرفیتی از طریق جذب سطحی رسوب می‌کند. مهمترین گونه‌های مس موجود بسته به شرایط ویژه محیط Cu(OH)2 یا CuCO3 می‌باشند[30،29].
در غلظت کم و متعارف مس سمی نیست و حتی برای تمام موجودات زنده ضروری شناخته شده است، ولی در غلظت های زیاد برای انسان، حیوان، گیاهان و حتی برای فعالیتهای میکروارگانیسمها نیز سمی است. بطوریکه غلظت 5/0 میلی‌گرم در لیتر آن جلبکها و قارچ‌ها را مسموم می‌کند[31].
باعث آسیب روده‌ای- معده‌ای، آسیب‌های کبدی- کلیوی و کم‌خونی می‌شود. مس محلول در آب سبب ایجاد رنگ و طعم نامطلوب در آب آشامیدنی می‌شود. جذب زیاد مس در انسان باعث خوردگی شدید مخاطی، آسیب گسترده مویرگی، تغییرات نکروتیک کبدی و کلیوی، دستگاه گوارشی و سیستم عصبی مرکزی شده و منجر به افسردگی می‌شود. آب موجود در ظروف مسی منجر به حفظ کیفیت باکتریایی بدون فساد می‌شود[32].
شواهدی ‏دال بر تجمع مس در زنجیره غذایی دیده نمی‌شود، لذا بیشترین اثرات سمی آن از مصرف آنی غلظتهای زیاد آن حاصل می‌گردد. در جانداران آلی تخریب سیستم عصبی، گوارشی و خونسازی ویژگی اصلی سمیت مس است[20].
1-7- روی
فراوانی روی در لیتوسفر حدود 80، در خاکها به طور متوسط 50 میلی گرم در کیلوگرم می‌باشد. نیمه عمر روی باقیمانده در بدن انسان، یک سال است. روی عنصری حیاتی برای تمامی ارگانیسمهای زنده است. روی تمایل زیادی در پیوند با سولفیدها دارد که منجر به تشکیل معمول‌ترین کانی روی اسفالریت7 می‌شود[27].
روی به مقدار کم در تمام سنگ‌های آتشفشانی وجود دارد. میزان روی طبیعی در خاک، حدود mg/kg 30-1 می‌باشد. این عنصر طعم نامطلوب تلخ و گزنده‌ای به آب می‌دهد. فلز روی که بعد از فولاد، آلومینیوم و مس پر مصرف‌ترین فلز صنعتی تلقی می‌شود، به عنوان محافظ فولاد در صنعت آبکاری، به‌صورت فلز آلیاژ کننده با مس جهت تولید برنج، در ریخته‌گری‌ها و همچنین به صورت ترکیبات شیمیایی در لاستیک و رنگها به کار می‌رود. مهمترین مورد کاربرد عنصر روی به عنوان پوشش محافظ، روی سایر فلزات مانند آهن و فولاد گالوانیزه است که در لوله های انتقال آب و ناودانها استفاده می‌شود. همچنین در ترکیب مواد مختلفی مثل مرکب، کاغذ کپی، مواد آرایشی، رنگ و لاستیک بکار می‌رود. علاوه بر صنایع ذوب فلزات، تاثیر بارانهای اسیدی و مواد ساختمانی حاوی روی، منابع عمده ورود این عنصر به محیط زیست است. می‌توان فعالیتهای حفاری و تغلیظ فلزات، کاربرد لجن فاضلاب، کمپوست، کودهای شیمیایی، حشره‌کشها و آفت‌کشها در کشاورزی را نیز به این منابع اضافه کرد[33].
روی قابل جذب، شامل یونهای2+Zn و کمپلکس محلول روی می‌باشد. سایر اشکال روی بصورت تبادلی جذب شده روی کانیهای رسی، مواد هومیک، هیدروکسیدها و کربناتها هستند. نوع و مقدار سطوح جذبی، غلظت کل لیگاندها، PH، پتانسیل اکسیداسیون و احیاء و فاز جامد روی می‌توانند غلظت یون 2+Zn در محلول را کنترل نمایند. در PH کمتر از 7/7 یون 2+Zn و PH بالاتر از آن گونهZnOH+ در محلول، غالب هستند. از نظر قدرت جذب، عنصر روی بیشتر وابسته به مواد آلی است و با افزایش کود و بقایای گیاهی به خاک، با وجود افزایش غلظت کل روی میزان فرم محلول روی کمتر می‌شود[9].
آلن و تیمپرلی8 در سال 1974 به این نتیجه رسیدند که روی هم به صورت سولفید فلزی هم کمپلکس آلی فلزی رسوب می‌کند. جکسون9 با انجام آزمایشاتی روی چند فلز در سال 1978با تایید مطلب فوق اضافه کرد که عنصر روی نسبت به کادمیوم بیشتر وابسته به مواد آلی است. روی و مس غالبا با رسهای از نوع سزکوئی اسید، که بخشی کوچک ولی از نظر بیولوژیکی مهم می‌باشد، پیوند برقرار می‌کند[34].
در بدن انسان، در غلظت بالا، در پروستات، استخوان، عضله و کبد پیدا شده است. بعضی از عوارض نامطلوب آن عبارتند از مسمومیت، تب، دل آشوبه، تهوع، استفراغ و اسهال متعاقب مصرف نوشیدنی‌های اسیدی یا غذاهایی که در ظروف گالوانیزه تهیه و نگهداری می‌شوند. در درک مزه و طعم، عنصر ضروری به شمار می‌رود و کمبود آن سبب بی‌اشتهایی، اختلال در فعالیت متالوآنزیم‌ها، کمبود رشد، اعمال بینایی، تاخیر در بهبود زخمهای بدن، هضم غذا، تولید مثل، تنفس، اعمال کلیه و تنظیم قند خون می‌گردد. در هنگام زخم شدن بدن، روی در اطراف زخمهای ‌پوستی افزایش می‌یابد و باعث بهبود آن می‌شود. جذب بسیار بالای روی (2-1 گرم) در انسان با سر درد، تهوع، دردهای شکم و اسپاسم گوارش همراه است. مس و روی در جذب بدن با یکدیگر رقابت دارند. افزایش روی در محدوده 300 -100 میلی گرم در روز با کم خونی سلولی همراه است و منجر به کاهش جذب مس در بدن می‌شود [27].
روی در غلظت پایین برای انسان، حیوان و اغلب گیاهان ضروری است. روی به عنوان کاتالیزور و یا بخش ساختمانی در اکثر آنزیمهای فعال در متابولیسم انرژی عمل می‌نماید. معمولاً عنصر کم‌خطری در نظر گرفته می‌شود، ولی در مقادیر زیاد و در حضور آرسنیک، سرب، کادمیوم و آنتیموان سمیت آن افزایش می‌یابد[18].
اثرات سمی روی ناشی از بخارات و کف از مخازن گالوانیزاسیون و پساب فاضلابهای صنعتی مشاهده شده است. تب روی، ناشی از مسمومیت روی بوده است و علائم آن زکام، تب و تهوع است. بخار کلرید روی باعث خشک شدن ریه‌ها می‌شود. نگهداری غذا بویژه با واکنش اسیدی در ظروف گالوانیزه باعث انحلال مقادیری سمی از روی ظرف در غذا می‌شود. عاملی که سمیت روی را نسبت به جیوه و کادمیوم یا سرب کاهش می‌دهد، دفع تدریجی روی از بدن و زنجیره غذایی است. غلظت بالای روی می‌تواند به سیستم گوارشی، غدد درون ریز، خونسازی و بافت پوست صدمه بزند[35].
روی در غلظتهای بالا برای ماهیها و سایر موجودات آبزی بسیار سمی است همچنین گارتون علت مسمومیت روی در گیاهان آبزی را تخلیه پساب صنایع فولاد و فلزکاری در محیط گزارش کرده است[20].
سمیت روی برای موجودات آبزی با افزایش سختی آب کم می‌شود چرا که روی با کلسیم اثر آنتاگونیسی دارد، از سوی دیگر ظاهراً عنصر مس اثر سینوژیسمی روی جذب روی دارد[36].
زیانهای ناشی از فلزات

مطلب مشابه :  مقاله با موضوعجیوه، می‌شود.، سمی

Author: y7oozita

دیدگاهتان را بنویسید