فايل – 
بررسی تأثیرگذاری های موالی بر تفسیر قرآن کریم- قسمت ۱۰

فايل – بررسی تأثیرگذاری های موالی بر تفسیر قرآن کریم- قسمت ۱۰

۴-۱-۶-۴-راویان کعب الاحبار
أسلم مولی عمر بن خطاب، عطاء بن ابی رباح مولی آل أبی خثیم یا مولی بنی جمح.[۸۳۸]
۴-۱-۶-۵-راویان عبدالله بن سلام
أنس بن مالک، عوف بن مالک اشجعی،[۸۳۹] عطاء بن یسار مولی میمونه بنت حارث هلالیه، یوسف بن عبدالله بن حارث مولی الانصار ابن اخت ابن سیرین،[۸۴۰]
۴-۱-۶-۶-راویان تمیم بن اوس داری
عبدالله بن موهب همدانی مولی عمر بن عبدالعزیز، محمد بن سیرین.[۸۴۱]
پیامدهای ناخوشایند اسرائیلیات
ورود اسرائیلیات عوارض ناپسندی بر تفسیر قرآن کریم گذاشته است که در این قسمت به مهمترین آنها می‏پردازیم:
الف- مخالفت با ظواهر آیات
زیرا اهل کتاب روایاتی را درباره آیات نقل می‏کردند که هیچگاه با ظاهر قرآن مطابقت نداشت و چون تابعین بنای قبول آنان را داشتند، لذا مجبور بودند که آن روایات را بپذیرند.
به عنوان نمونه می‏توان به این آیه شریفه‏ وَ نادی‏ نُوحٌ ابْنَهُ‏[۸۴۲] اشاره نمود که حسن بصری سوگند یاد می‏کند که فرزند نوح از صلب او نبوده است و قتاده هم در این ارتباط با او مخالفت ورزیده و می‏گوید: «اهل کتاب در این موضوع اختلاف نظر ندارند که او فرزند نوح بوده است.» حسن می‏گوید: «چه کسی دین خودش را از اهل کتاب می‏گیرد؟»[۸۴۳]
ب- فقدان هیچ ملاکی برای رد یاقبول مسائل وارد شده به قرآن کریم
از دیگر عوارض نقل روایات اهل کتاب ورود نظراتی درباره آیاتی از قرآن کریم می‏باشد که هیچ راهی برای قبول و یا رد آنها وجود نداشته و در نتیجه خلف آنها را از سلف گرفته و در کتابهایشان ثبت کرده‏اند. به عنوان نمونه می‏توان به رنگ سگ اصحاب کهف، نام درختی که حضرت آدم از آن خورد، چگونگی خروج آدم و حوا، قصه‏های مربوط به پیامبران پیشین و …اشاره نمود.[۸۴۴]
ج- تقویت عدم اعتماد به تفسیر نقلی
با توجه به اینکه روایات تفسیری بر خلاف روایات فقهی مورد جرح و تعدیل قرار نگرفته‏اند، لذا آنچه که به نام روایات وجود دارد، سخنان پیامبر (ص)، صحابه، اهل بیت (ع) و روایات اهل کتاب است. تشخیص این روایات کار دشوار و پیچیده‏ای است لذا این نقطه ضعف در آن دسته از روایات تفسیری که با روایات اهل کتاب آلوده شده است وجود دارد؛ و همین اختلاط و امتزاج موجب بیان نظرات عجیب و غریب درباره بعضی از آیات گشته به حدی که موجبات بدبینی تعداد زیادی از اندیشمندان نسبت به تفسیر نقلی را فراهم آورده است.
۴-۲-بررسی سودمندیهای موالی در تفسیر قرآن
۴-۲-۱-انبوهی موالی مفسر
موالی در همه دانشهای رایج آن روزها بهویژه در تفسیر قرآن کریم پیشتاز و پرچمدار بودند، وقتی آنها وارد امت اسلامی شدند عشق به دانش پیدا میکردند. و قرآن کریم روحیه آن قوم را از قوم عرب برای اسلام مناسبتر و آمادهتر میداند به عنوان نمونه: در سوره محمد میفرماید:« وَ ان تتلوا یستبدل قوماً غیرکم ثم لا یکونوا امثالکم»[۸۴۵] در ذیل این آیه امام باقر(ع) میفرماید:« منظور از قوم دیگر موالی هستند»[۸۴۶] و نیز امام صادق(ع) فرمود:« این امر یعنی پشت کردن مردم عرب به قرآن، تحقق پیدا کرد و خداوند به جای آنها موالی را فرستاد[۸۴۷] به عنوان نمونه تعدادی از موالی مفسر را نام میبریم:
ابن صلت قمّى [ت: حدود ۲۰۰ ه] مؤلّف آن ابو طالب، عبد اللّه بن الصلت قمى راوى امام رضا (ع) و وکیل حضرت جواد (علیهما السلام) و یکى از مفسّران قرن دوّم هجرى است.
نجاشى، شرح زندگى علمى او را آورده است و گوید: «عبد اللّه بن الصّلت ابو طالب القمّى مولى بنی تیم اللّات، ثقه و مورد اعتماد و سکون مى‏باشد، او از امام رضا (ع) روایت مى‏کند: کتاب تفسیرى معروفى دارد که جمعى از اصحاب ما آن را خبر دادند[۸۴۸]
ابن فضّال کبیر، ابو محمّد حسن بن علّى بن فضّال کوفى، تمیمى مولى تمیم اللّه بن ثعلبه از مفسّران قرن سوم اسلامى ( م ۲۲۴ه.ق) مى‏باشد گرچه مذهب و مسلک او، شیعه فطحى بود ولى بعدها از آن اعتقاد برگشت و توبه نمود و به امامیه پیوست. وقتى ابن فضّال گفته مى‏شود، شامل حسن بن على بن فضّال و فرزندانش على، احمد، محمّد مى‏گردد ولى مشهور همان حسن و فرزندش على است.[۸۴۹]
ابن ندیم، تفسیر او را در الفهرست ذکر کرده است او را کتابهایى بنام «الشواهد من الکتاب» «النّاسخ و المنسوخ» است، وى در علوم قرآنى، تألیفات متعدّدى دارد.»[۸۵۰]
احمد بن محمّد سبیعى [ت: ۳۳۳ ه. ق‏]:مؤلّف آن ابو العبّاس احمد بن محمّد بن سعید بن عقده کوفى زیدى جارودى یکى از مفسّران شیعه در قرن چهارم مى‏باشد صاحب الذریعه پس از ذکر کتابهاى او از جمعى از مشایخ خود روایت مى‏کند که من تفسیر قرآن او را دیده‏ام و آن تألیف زیبائى است ولى از فردى که در مورد تأل
یف او چیزى بگوید (منظور مذمّت و عیب‏جویى) ندیده‏ام.
زرکلى در الاعلام مى‏نویسد: ابن عقده (۲۵۰- ۳۳۲- ۸۶۴- ۹۴۴ م) ابو العباس احمد بن محمّد بن سعید بن عقده کوفى مولى بنى هاشم حافظ زیدى جارودى خود مى‏گفت: «صد هزار حدیث را با اسانید آن و سیصد هزار متن حدیث را مذاکره و مباحثه نموده‏ام ولادت و مرگش در کوفه بوده است کتابهاى او ششصد بار شتر بود او تصانیف و تألیفاتى دارد، که از آنها است: «التاریخ و ذکر من روى الحدیث» «الشیعه و اصحاب الحدیث» «صلح الحسن (ع) و معاویه» و کتابى در تفسیر قرآن مجید.[۸۵۱] نجاشى او را با عظمت و جلالت یاد مى‏کند و حافظه و کثرت تألیفات او را مى‏ستاید او سپس تألیفاتش را نام مى‏برد: و از کتابهاى او: کتاب «التاریخ، و ذکر من روى الحدیث، کتاب السنن،کتاب من روى عن الحسن و الحسین (ع)، کتاب من روى عن علّى بن الحسین (ع) کتاب من روى عن ابى جعفر کتاب من روى عن زید بن علىّ، کتاب الرجال [ و آن کتاب من روى عن جعفر بن محمّد (ع) مى‏باشد] کتاب الجهر ببسم اللّه الرحمن الرحیم … کتاب الأداب.[۸۵۲]
إسماعیل بن إبراهیم بن مقسم أسدی بصری‏. مولى بنی أسد بن خزیمه، کنیه او أبا بشر است، ومادرش علیه مولاه بنی أسد میباشد. از جمله آثار او: «التفسیر»، «الطهاره»، «الصلاه»، «المناسک» و …[۸۵۳]
إسماعیل بن إسحاق بن إسماعیل بن حمّاد بن زید بن درهم ابن بابک‏جهضمی أزدی ‏مولى آل جریر بن حازم، أبو إسحاق، أصل او از بصره است، و در بغداد زندگی میکند. از جمله تألیفات او: «القراءات»، و کتاب «أحکام القرآن» لم یسبق إلى مثله، و کتاب «معانی القرآن و إعرابه» کتاب «الاحتجاج بالقرآن» و….[۸۵۴]
برقى کبیر [ت: در حدود ۲۳۰ ه] :مؤلّف آن ابو عبد اللّه محمّد بن خالد بن عبد الرحمن بن محمّد بن على کوفى برقى (منسوب به برقه رود از توابع قم) از یاران امام رضا (ع) مى‏باشد، او علاوه بر تفسیر، تألیفات دیگرى نیز دارد که از جمله آنها «التّنزیل و التعبیر» است.
نجاشى با چهار واسطه از او نقل روایت مى‏نماید و در رجال خویش گوید: «محمّد بن خالد بن عبد الرحمن بن محمّد بن على برقى مولى ابو موسى اشعرى برقی، است. او کتابهائى دارد که از آنها است:«التّنزیل و التعبیر» «کتاب یوم ولیله» «کتاب التفسیر» «کتاب مکّه و مدینه» «کتاب حروب اوس و خزرج» «کتاب العلل» «کتاب فى علم البارى» «کتاب الخطب» این کتابها را احمد بن على بن نوح از حسن بن حمزه طبرى از احمد بن عبد اللّه بن ابى عبد اللّه محمّد بن خالد برقى از احمد بن ابى عبد اللّه ‏از پدرش خرداد روایت مى‏کند.»
ابن غضائری گفته است از موالى حریر بن عبد اللّه مى‏باشد حدیثش معروف و مورد انکار قرار مى‏گیرد اغلب از ضعیفان نقل حدیث مى‏کند و به مراسیل اعتماد و تکیه دارد و نجاشى هم او را تضعیف نموده است ولى شیخ طوسى که او را تعدیل نموده است [۸۵۵]
حجّاج بن محمد مصّیصی أعور أبو محمد، مولى أبی جعفر هاشمی ترمذی الأصل ، نزل بغداد ثم سکن المصّیصه. له: کتاب «ناسخ القرآن و منسوخه».[۸۵۶]
۸-حسن بصری بن أبی حسن أبو سعید، مولى زید بن ثابت و گفته شده مولی جمیله بن قطبه بوده است. له: «التفسیر»[۸۵۷]
۹-حسن بن سعید بن حماد اهوازى [ت: حدود ۲۴۰ ه] :ابو محمّد حسن بن سعید بن حمّاد بن مهران، مولى علّى بن حسین (ع) (حسن بن دندان) برادر حسین بن سعید اهوازى و همکار او در تالیف و تصنیف مؤلّف بیش از ۳۰ جلد کتاب و یکى از مفسّران قرن سوّم هجرى به شمار مى‏آید، او با مشارکت برادرش حسین ۵۰ جلد کتاب و رساله پدید آورد که از آنها است: الصّلوه، الزّکاه، النّکاح، التدبیر، الحج، المثالب، الزهد، حقوق المؤمنین و کتاب تفسیر القرآن و الملاحم و الوصایا. از اصحاب و یاران امامین رضا و جواد (علیهما السلام) بوده است و از روایت کنندگان کامل الزیارات مى‏باشد او در سلسله سند بیش از ۹۷۵ روایت قرار گرفته است.»[۸۵۸]
۱۰- حسن بن محبوب سّراد أبو علی‏، مولى بجیله، له: «التفسیر»، «النکاح»، «الفرائض»، «الحدود» و «الدیات».[۸۵۹]
۱۱- حسین بن سعید بن حماد بن سعید أهوازی‏، از موالی علی بن حسین از أصحاب امام رضا(ع). أوسع أهل زمانه علما بالفقه، و الآثار و المناقب، و غیر ذلک من علوم الشیعه، از پرکارترین نویسندگان و مؤلّفین اسلامى در قرن سوم مى‏باشد برادرش حسن بن سعید نیز در تألیف کتابها با او مشارکت داشته رسالات و کتابهاى او بیش از ۵۰ جلد مى‏باشد که یکى از آنها تفسیر قرآن کریم مى‏باشد که افراد موثّق آنها را نقل نموده‏اند.
از آثار اوست: «التفسیر» «الأیمان و النذور» «الوضوء» «الصلاه» «الصیام» «النکاح» «الطلاق» «الأشربه» «الدعاء» «العتق و التدبیر».[۸۶۰]
او در اسناد تعداد کثیرى از روایات قرار گرفته است که بالغ بر پنجهزار و بیست و شش مورد مى‏باشد.»[۸۶۱] حسین بن
سعید بن حمّاد بن سعید بن مهران اهوازى کوفى، فقیه، جامع برخى از علوم از تصنیفات او، الصّلاه، الزّکاه، الفرائض، التفسیر و التقیه مى‏باشد.» [۸۶۲]

این مطلب را هم بخوانید :  سامانه پژوهشی - بررسی تأثیرگذاری های موالی بر تفسیر قرآن کریم- قسمت ۲۱

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.