بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران۹۰- قسمت ۴

بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران۹۰- قسمت ۴

جدول ۳: توزیع فراوانی میزان پاسخگویی به سئوالات سواداطلاعاتی برحسب رشتۀ تحصیلی ۱۴۰
جدول ۴ آزمون کای اسکوئر برای بررسی سئوال یکم پژوهش ۱۴۱
جدول ۵ آزمون کای اسکوئر برای بررسی سئوال دوم پژوهش ۱۴۲
جدول ۶ آزمون کای اسکوئر برای بررسی سئوال سوم پژوهش ۱۴۳
جدول ۷ آزمون کای اسکوئر برای بررسی سئوال چهارم پژوهش ۱۴۴
جدول ۸: نتایج آزمون tبرای تعیین تفاوت بین میزان مهارت‏های سواد اطلاعاتی کتابداران فارغ التحصیل کتابداری با سایر رشته‏ها ۱۴۵
جدول ۹: نتایج آزمون t برای تعیین تفاوت بین میزان مهارت‏های سواد اطلاعاتی با استاندارهای سواداطلاعاتی ۱۴۶
فهرست نمودارها
عنوان شماره صفحه
نمودار۱: در صد پاسخگویان بر حسب جنسیت و رشتۀ تحصیلی ۱۳۷
نمودار۲:درصد توزیع فراوانی میزان پاسخگویی افراد حجم نمونه به سئوالات آزمون سواد اطلاعاتی به تفکیک استانداردهای پنجگانه. ۱۳۹
نمودار۳: درصدتوزیعفراوانیمیزانپاسخگوییبهسوالات سواداطلاعاتی برحسبرشتۀتحصیلی. ۱۴۱
چکیده:
هدف : پژوهش حاضر، بررسی میزان سواد اطلاعاتی کتابداران سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است.سواد اطلاعاتی به مجموعه مهارتهای شناخت نیاز اطلاعاتی، روش یافتن منابع، ارزیابی نتایج جستجو، ترکیب دانش جدید یافت شده با دانش قبلی و ایجاد دانش جدید و استفاده از آن و توجه به روند اخلاقی در این مراحل اطلاق می گردد. بنابراین سواد اطلاعاتی مجموعه مهارت هایی است که فرد را قادر می سازد از مجموعه منابع استفاده شایسته کند و به یادگیرنده مادام العمر تبدیل شود. کتابداران چون بیشترین ارتباط را با منابع دارند از مفهوم سواد اطلاعاتی بیشتر بهره می گیرند. و مفهوم سواد اطلاعاتی تنها مختص رشته کتابداری نیست.
روش شناسی : این پژوهش از رویکرد کمی استفاده کرده و از روش پیمایشی- تحلیلی بهره میبرد. جامعه آماری ۲۵۰ نفر کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی با تحصیلات کتابداری و غیر کتابداری است. لازم به ذکر است از میان جامعه تحقیق هیچ نوع نمونهگیری صورت نگرفته و کل جامعه بررسی شد. ابزار گردآوری داده، پرسشنامه محقق ساخته است.
یافته ها : یافتهها نشان داد که کتابداران فارغ تحصیل در رشته کتابداری فقط در استاندارد اول(شناخت و تعیین ماهیت و گستره نیاز اطلاعاتی)، نسبت به کتابداران فارغ تحصیل سایررشتهها از مهارت سواد اطلاعاتی بیشتری برخوردار هستند. بطوریکه میانگین کل امتیازات فارغ تحصیلان کتابدارای برابر با ۵۱/۶و میانگین کل امتیازات فارغ تحصیلان غیرکتابداری برابر با۵۹/۵ است. اما در سایر مهارت‏ها هیچ تفاوتی بین دو گروه کتابداری و غیر کتابداری وجود ندارد. بر اساس نتایج پژوهش حاضر مهارت سواد اطلاعاتی کتابداران بدون در نظر گرفتن رشته تحصیلی آنها را می توان چنین عنوان کرد: از۱۸۲ نفر کتابدار امتیاز میانگین مقایسه شده(۶۰درصد کل نمرات) در مهارت سواد اطلاعاتی استاندارد دوم برابر با ۶/۱۲ است. به عبارتی به شیوه‌ای مؤثر و کارآمد به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا می‌کنند. اما در سایر استاندارها بین میانگین نمرات کسب شده و ۶۰ درصد حداکثر نمرات، تفاوت معنی‏داری از لحاظ آماریوجود دارد.
نتیجهگیری: با توجه به نتایج حاصله از پژوهش حاضر، ضرورت دارد به این امر، بالا بردن سواداطلاعاتی دردوره کارشناسی توجه بیشتری باشد. برگزاری کارگاههای سواداطلاعاتی، کلاسهای آموزشی ضمنخدمت، آموزش زبان انگلیسی برای تقویت مهارت سواد اطلاعاتی بیشترتأکید شود.
کلیدواژه ها : سواد اطلاعاتی، کتابدار، سازمان اسناد وکتابخانه ملی
فصل اول:
کلیات پژوهش
۱-۱مقدمه
درمکتب ما کتابمان خواندنی و کلمات پیشوایانمان سخن نو نام دارد. دراصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بالابردن سطحآگاهیهای عمومی و همچنین تقویت روحیه بررسی و تتبع و ابتکار در همه زمینه های علمی، فنی، فرهنگی و اسلامی مورد تاکید قرارگرفته است. امروزه در قرن بیست و یکم با توجه به حجم عظیم اطلاعات، افراد به سوی مدیریت اطلاعات هدایت میشوند. اکنون که دسترسی به اطلاعات و استفاده مؤثر از آن برای تمامی قشرهای جامعه به منزله یک اصل اساسی در زندگی اجتماعی و حرفه ای به شمار می رود. سواد اطلاعاتی معنای متفاوتی برای هر فرد دارد.
ازدیدگاه برخی از صاحبنظران این حوزه به مهارت هایی که فرد به منظور ادامه حیات در جامعه اطلاعاتی به آن ها نیازمند است ، سواد اطلاعاتی گفته می شود([۱]ماریز، ۱۹۹۲،ص ۷۵).
باسواداطلاعاتی فردی است که تشخیص میدهد چه زمانی به اطلاعات نیاز دارد وتوانایی جایابی، ارزیابی، و استفاده مؤثرازاطلاعات مورد نیاز راداشته باشد(ALA[2]،۱۹۸۹).
از نظر(دویل[۳]،۱۹۹۲) فرد با سواداطلاعاتی نیاز به اطلاعات را تشخیص میدهد؛ تشخیص میدهدکه اطلاعات دقیق و کامل، اساس تصمیم گیری هوشمندانه است، منابع بالقوۀ اطلاعات را تشخیص می‌دهد، استراتژیهای جستجوی موفق را طراحی می کند، به منابع اطلاعات،مشتمل بر منابع رایانهای و دیگر فناوریها دسترسی می یابد، اطلاعات را ارزیابی میکند، اطلاعات را برای کاربرد عملی سازماندهی میکند، اطلاعات جدید را در دانش موجود تلفیق میکند، اطلاعات را برای تفکر انتقادی و حل مسأله به کار میگیرد.
باسواد اطلاعاتی‌فردی است که برای فرمولبندی پرسشهای پژوهش،مهارتهای‌تحلیلگرانه و انتفادی دارد و نتایج را ارزیابی میکند و برای رفع نیازهای اطلاعاتی خود، درجستجو و دستیابی به طیف متنوعی از انواع اطلاعات، توانمند است(لنوکس و والکر[۴]، ۱۹۹۳).
ازنظر(شپیرو و هاگز[۵]، ۱۹۹۶)سواد اطلاعاتی هنر آزاداندیشی جدیدی است که از دانستن در زمینه چگونگی استفاده از رایانهها ودسترسی به اطلاعات برای بازتاب طبیعت خوداطلاعات و تأثیر آن بر جامعه، سخن می گوید. مجموعه قابلیتها و تواناییهای تشخیص این مسأله که چه زمانی به وجود اطلاعات نیاز است و چه زمانی نیست. همچنین توانایی جایابی، ارزیابی و استفاده مؤثر از اطلاعات مورد نیاز(رادر[۶]، ۲۰۰۰). سواد اطلاعاتی شامل دانش درباره نیاز اطلاعاتی اشخاص، و توانایی تعریف، جایابی، ارزیابی و سازماندهی و استفاده مؤثر و کارآمد از اطلاعات، پیش شرط بنیادی برای سهیم شدن در جامعه اطلاعاتی است. و بخشی‌از حقوق ‌اساسی انسان برای یادگیری مادام المعر محسوب می‌شود(دکلریشن،‌۲۰۰۳). بدون توجه به دیدگاه های متفاوت، تعاریف سواد اطلاعاتی معمولا شامل توانایی دسترسی، ارزیابی‌و استفاده از اطلاعات است(اباذری، ۱۳۸۷).برخی سواد اطلاعاتی را توانایی کاربران در مکانیابی اطلاعات مورد نیاز، بیشترین ربط اعتبار اطلاعات و به کار گیری صحیح آن برای حل مشکلات در هنگام تصمیم گیری می‌دانند و برخی سواداطلاعاتی را فراتر از سواد رایانهای و استفاده از آن دانسته و از آن به عنوان سواد چند رسانه ای نام میبرند(دیانی، ۱۳۸۳).
مجهز شدن به مهارت های سواد اطلاعاتی برای تمام اقشارجامعه، به ویژه کتابداران یک اصل ضروری به شمار می‌رود(رسول آبادی، ۱۳۸۶). درهمه برنامه های توسعه هم که تاکنون تصویب واجرا شده است برترویج کتاب و کتابخوانی و اشاعه اطلاعات تاکیدی ویژه شده است. پژوهش های انجام یافته نیزبیانگراین واقعیت هستند که خواندن و سواد اطلاعاتی زیر ساخت توسعه انسانی درهمه ابعاد آن است. نهادهای مختلفی نیز به این مهم پرداخته وبرنامه هایی را اجرا کرده اند. در عین حال، نتایج بسیاری از پژوهش ها به ویژه پژوهش های انجام گرفته در ایران حاکی از آن است که پژوهشگران، مشکلات عمده ای در شناسایی منابع و نظام های اطلاعاتی، بهره گیری مؤثر از آنها، و دسترسی به اطلاعات دارند(فتاحی، ۱۳۸۳). پراکندگی و غیرمکمل بودن این فعالیت ها ازاثربخشی آن ها کاسته و اصولا گاهی نیز توجه به این امرحیاتی مغفول مانده است. برای ایجاد هم افزایی در توسعه سواد اطلاعاتی لازم است کتابداران به عنوان کارکنان اصلی حوزه اطلاعات با مفهوم سواداطلاعاتی عجین شده و نحوه آموزش آن را نیز فرابگیرند. در این تحقیق اطلاع از وضعیت موجود می تواند زمینه ساز طراحی وضعیت مطلوب و جدید شود.
۱-۲بیان مسأله
در سالهای اخیر، تحولات شگرفی در همه جنبه‌های زندگیانسانها، ازجمله در حوزه اطلاعات و ارتباطات رخ داده است. یکی از این تحولات که با تولید، انتقال، توزیع، تبدیل و کاربرد اطلاعات ارتباط دارد، سواد اطلاعاتی است. عبارت سواد اطلاعاتی اولین بار دردهه ۱۹۷۰ میلادی به کار گرقته شده. زورکفسکی[۷] نخستین کسی بود که سواد اطلاعاتی را به کار برد و چنین تعریف کرد: “افرادی با سواد هستند که درزمینه کاربرد منابع اطلاعاتی برای کار خود آموزش می‌بینند” (نظری،۱۳۸۴،ص.۹۰)
این مهارت به مدد فناوریهای نوین گسترش فوق العادهای یافته است. تا کنون تعاریف متعددی از سواد اطلاعاتی ارائه شده است که در اکثر آنها سواد اطلاعاتی به‌ معنای‌توانایی در اتخاذ رفتار اطلاعیابی‌ مناسب و به منظور شناسایی اطلاعات مورد نیاز برای تأمین نیازهای اطلاعاتی است به طوری که دسترسی به اطلاعات موردنظر به استفاده صحیح اخلاقی و موثر از اطلاعات درجامعه منجر شود. اطلاعات مورد نیازممکن است ازطریق هرکانال یارسانهای که میسر باشد بدست آید. با توجه به تعریف سواد اطلاعاتی باسواد اطلاعاتی کسی که آموخته باشد چگونه بیاموزد. ارزش اطلاعات تشخیص داده و وقتی برای حل مشکلی، به اطلاعات نیازمند است، توانایی پیداکردن و تحلیل آن ها را داشته و قادر است محتوای اطلاعات را با دید انتقادی ارزیابی‌کند، همچنین استفاده از محتوای اطلاعاتی را به درستی و با مهارت انجام دهد و از طرفی، توانایی ایجاد محتوای کیفی را نیز دارد و دسترسی به اطلاعات و استفاده از آن را ازجنبههای اخلاقی و حقوقی موردتوجه قرار می‌دهد.
کاربران در فرایند دستیابی به‌اطلاعات با سوالات‌و‌مشکلاتی مواجه میشوند.حرفه کتابداری و اطلاع رسانی، که همواره در ایجاد راههای موثر دسترسی به اطلاعات نقش اساسی داشته، در رفع این مشکل نیزپیشگام است. باتوجه به خصوصیات ذکرشده کتابداران موجهترین افراد برای آموزش سواد اطلاعاتی به شمارمی روند. آنها میدانند چه تحولاتی در محیط اطلاعاتی رخ داده و استفادهکنندگان به چه نیازدارند. آنها براساس تجربه و پژوهش دریافتهاند که چه کسانی به چه نوع آموزشی نیاز دارند وچه شیوهها و ابزارهایی برای آموزش افراد مختلف مناسبتراست. براساس اطلاعات [۸] اورت(۱۹۸۶)در آلمان ازقرن ۱۸ آموزش سادهای برای مراجعان وجود داشته و این فعالیت به طورتقریب، در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به صورت ابتدایی در آمریکا آغاز شد(پریرخ، ۱۳۸۶،ص.۲۴-۲۳). حرفه کتابداری درطول تاریخ خود هیچ گاه ازآموزش جدا نبوده و کتابداران عواملی بودهاند که به دیگران درکسب دانش کمک میکردند. در چند دهه اخیر به آموزش کتابداران برای آموزش توجه خاصی شده است. همچنین با نگاهی‌به فعالیتها و برنامه‌های کتابخانه ها و همایشهای برگزار شده، حرفه کتابداری تا حدی دراین زمینه اقدام کرده است از جمله این فعالیتها، تشکیل کمیتههای سواد اطلاعاتی در انجمن های کتابداری و برگزاری همایشهای تخصصی در کشورهای مختلف است اما مساله اساسی این است که کتابداران تا چه اندازه با مهارت سواد اطلاعاتی آشنایی دارند؟ اگر میزان آشنایی آنان کم باشد طبیعتاً نمیتوانند آموزشگرانی موفق باشند.
۱-۳ تعاریف مفهومی مسأ له
سواد اطلاعاتی: سواد اطلاعاتی عبارتست از ایجاد توانایی درافراد تا بتوانند تشخیص دهند چه وقت به اطلاعات نیاز دارند، همچنین توانایی ذخیره کردن اطلاعات، ارزشیابی و استفاده موثر از آن را در زمان نیازداشته باشند(زمانی،۱۳۸۲،ص۱۹).
انجمن کتابخانههای دانشکدهای و پژوهشی(ACRL) نیز قابلیتهای زیر را برای باسواد اطلاعاتی در نظر گرفتهاست:
– میزان نیاز اطلاعاتی خود را تعیین کند؛

این مطلب را هم بخوانید :  بررسی و مقایسه رفتار شهروندی سازمانی کارکنان با نوع استخدامی متفاوت شامل رسمی، پیمانی و ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.