مقاله علمی با منبع :
تحلیل محتوای نرم افزارهای آموزشی بر اساس شاخص های واسط کاربر- قسمت ۵

مقاله علمی با منبع : تحلیل محتوای نرم افزارهای آموزشی بر اساس شاخص های واسط کاربر- قسمت ۵

پس از اصلاح و تصویب سناریو، قدم بعدی تهیه محتوا است. بخشی از محتوا در مرحله قبل تهیه شده است. در این مرحله نقش عوامل اجرایی پررنگ می شود. چندین کار به موازات هم باید انجام شود. تهیه گرافیک ها و فیلم ها، ضبط صداها، ترکیب صدا و تصویر و ویرایش فیلم ها، نوشتن برنامه اصلی، ایجاد تعامل و در نهایت یکپارچه سازی همه مولفه ها کارهایی هستند که باید انجام شوند.
نرم افزار پس از تولید و در حین تولید باید اشکال زدائی (Debug) شود. این کار در چند مرحله انجام می گیرد. در حین انجام کار برنامه مرتبا چک می شود تا ایرادهای احتمالی و کدنویسی های اشتباه رفع شود. پس از انجام کار نیز برنامه در چند مرحله اشکال زدائی می شود. ابتدا در سطح تولید کنددگان برنامه، سپس در سطح افراد صاحب نظر. به این صورت که نسخه ای از برنامه به همراه فرم ارزشیابی به آنان دا ده می شود تا با بررسی نرم افزار فرم را تکمیل کنند. پس از رفع این اشکالات، نسخه بتا یا آزمایشی تولید می شود. این نسخه در سطح محدودی بین مخاطبین توزیع می شود. پس از گرفتن بازخورد کاربران نسخه نهایی تولیده شده و به بازار عرضه می گردد.[۱۰]

علل استفاده از نرم افزارهای آموزشی

نرم افزارهای آموزشی امروز طیف وسیعی از نرم افزارهای کاربردی موجود را تشکیل می دهند. اکثر سازمان، نهادها، مؤسسات و شرکت های دولتی و بخش خصوصی جهت آموزش مخاطبین خود به استفاده از این نرم افزارها روی آورده اند. از علل عمده ی استفاده از نرم افزارها ی آموزشی می توان به موارد ذیل اشاره نمود .

۱-      امکانات چند رسانه ای : استفاده از امکانات چند رسانه ای شامل تصاویر ثابت و متحرک (عکس، فیلم، انیمیشن و پویا نمائی و …) ، صدا (موسیقی، گفتار، افکت های صوتی و …) ، متن و … به طور هم زمان برای آموزش.
۲-      مزایای به کار گیری رایانه : امکان استفاده از امکانات ایجاد شده توسط رایانه ها جهت ایجاد محیط آموزشی کاملاً تعاملی (دو سوی) و کاربر  پسند و امکان تکرار مطالب آموزشی به تعداد دفعات دلخواه استفاده کننده و آموزش دهنده.
۳-      کاهش هزینه های آموزش : با توجه به این که عمده ی هزینه های تولید محتواهای الکترونیکی فقط یکبار و در هنگام تولید محتوا می باشد و کم هزینه تر بودن تکثیر و انتشار آن نسبت به سایر رسانه های آموزشی و همچنین امکان استفاده برای مخاطبین متعدد و پراکنده در نقاط مختلف بدون توجه به محدودیت زمانی و مکانی، تولید این گونه رسانه ها باعث کاهش هزینه ها خواهد شد .
۴-      ایجاد فرصت آموزشی: استفاده از نرم افزارهای آموزشی باعث ایجاد فرصت های یکسان برای مخاطبین در نقاط مختلف و ایجاد زمینه های مناسب برای جلوگیری از سفرهای غیر ضروری داخل شهری و برون شهری جهت شرکت در دوره های آموزشی حضوری را به همراه خواهد داشت . و دلایل متعدد دیگر …[۱۱]

رابط کاربر

یکی از مباحث اساسی در حوزه تعامل انسان با رایانه، مبحث واسط کاربر[۱۲] است. رابط کاربر در حقیقت بخشی از نرم افزار و یا به عبارتی محیطی در نظام های رایانه ای، اعم از پایگاهها، نرم افزارها، سایتها و مانند اینهاست، که میان ماشین و کاربر تعامل ایجاد می کند (yu,2002). در واقع برای دسترسی به محتوای نظام و ایجاد ارتباط با آن، به محیط و بستری ثابت نیاز است.این محیط صفحه رابط، محیط رابط یا رابط کاربر نامیده می شود. صفحه رابط در واقع تنها بخشی از نظام است که کاربر می بیند و از طریق آن می تواند با یک نظام ساده یا پیچیده ارتباط برقرار کند(لارچ،۱۳۸۲). رابط کاربر ویژگی اساسی یک سیستم است که بر عملکرد آن تأثیر می گذارد (جنگ،۲۰۰۵). برخی از صاحب نظران همچون بیکر و باکستون رابط کاربر را مهم ترین عامل موفقیت یا شکست نظام رایانه ای می دانند. رابط کاربر در واقع نخستین نقطه برخورد کاربر با پایگاههای اطلاعاتی است و به عنوان پل ارتباطی بین انسان و سامانه اطلاعاتی عمل می کند به همین دلیل مهم ترین هدف از طراحی رابط کاربر، برآوردن رضایت کاربران و ایجاد تعامل بیشتر و بهتر کاربر و محیط های رایانه ای است(اشنایدرمن[۱۳]، ۱۹۹۸).

تعریف رابط کاربر

رابط کاربر، فضایی است که در آن تعامل بین انسان و ماشین رخ میدهد. هدف از تعامل انسان و ماشین در رابط کاربری، عمل مؤثر، کنترل دستگاه و بازخورد از دستگاه است که باکمک آنها اپراتور میتواند تصمیمگیری کند. رابط کاربر شامل مولفههای سختافزاری و نرمافزاری است. اپراتور میتواند از طریق رابط کاربر (ورودی) با وارد کردن اطلاعات، سیستم را دستکاری کند و همچنین سیستم قادر میباشد که از طریق رابط کاربر (خروجی) تأثیر تغییرات را به اپراتور نمایش دهد(ویکیپدیا، ۲۰۱۲)[۱۴]. اما به زبان علمی رابط کاربر محیطی در نظام های رایانه ای اعم از سایتها، پایگاهها، نرم افزارها و مانند آن ها که میان ماشین و کاربر تعامل ایجاد می کند، یعنی انتقال اطلاعات از کاربر به نظام و بالعکس (Yu, 2002). رابط کاربریِ نرم‌افزارها، نقطه‌ ارتباط رایانه با کاربران به ‌شمار می‌رود. به واسطه رابط کاربر است که تعامل بین کاربر و نرم‌افزارها شکل می‌گیرد. در نتیجه، به هر میزان، کاربران بتوانند تعامل آسان، سریع و قابل فهمی با نرم‌افزارها داشته باشند، کارایی نرم‌افزار بالاتر می‌رود و رضایت‌مندی کاربران از آن در سطح بالاتری قرار می‌گیرد)خالقی،۱۳۸۵).
هر نرم افزار در درون خود یک سری اطلاعات دارد که با توجه به وظایفش آن اطلاعات را پردازش و مدیریت می کند و برای اینکه اطلاعات را در اختیار کاربران قرار دهد، نیازمند است نوعی رابطه بین اطلاعات موجود و کاربران خود برقرار کند این کار با رابط کاربر (Interface) انجام می شود.( محمد مجد ،۱۳۸۳).
همان گونه که از این تعریف ساده بر می آید، رابط کاربر باید بتواند از عهده دریافت دستورات و فهم خواسته های کاربر برآید و با توجه به محتوا و امکانات نرم افزار، بهترین پاسخ را با روشی مفید، تأثیرگذار و ساده و قابل فهم در اختیار قرار دهد. می توان رابط کاربر را یک رسانه (Medium) دو طرفه دانست که بین یک انسان هوشمند و یک ماشین برنامه ریزی شده ارتباط برقرار می کند؛ یعنی به وسیله ابزارهایی مثل: صفحه کلید، ماوس و میکروفن پیام کاربر را گرفته و به ماشین می دهد و با کمک متن نوشتاری، تصویر و صوت نتایج را به کاربر باز می گرداند.
بر این اساس می توان کاربرد رابط کاربر را در آسان سازی استفاده کاربران از اطلاعات مندرج در نرم افزار خلاصه کرد. به همین دلیل، رابط کاربر باید به گونه ای طراحی شود که نه تنها کاربران متخصص، بلکه عموم کاربران بتوانند از آن استفاده کنند.

این مطلب را هم بخوانید :  منابع مقالات علمی :بررسی و مقایسه رفتار شهروندی سازمانی کارکنان با نوع استخدامی متفاوت شامل رسمی، ...

تاریخچه ی رابط کاربر

تاریخچهی واسط کاربری به استفاده از آیکونهای گرافیکی و دستگاه اشارهگر برای کنترل رایانه برمیگردد که اکنون پس از ۵ دهه اصلاحات تدریجی بر اساس چند اصل اساسی ساخته میشود. هر یک از تولیدکنندگان سیستم برای ساخت واسط کاربری، پنجرهای را بر اساس کد مستقلی ایجاد کردهاند، اما در همهی آنها عناصر مشترکی چون دستگاه اشارهگر، منو و آیکون دیده میشود. واسط کاربری گرافیکی اولین بار در سال ۱۹۷۰ در رایانهی زیراکس[۱۵] نشان داده شد که شامل پنچرهها، آیکونها ومنوها بود (ویکیپدیا، ۲۰۱۲)[۱۶].

طراحی رابط کاربر

چگونگی طراحی رابط کاربر، بیانگر نوع جریانات و گفتگو بین کاربر و رایانه می باشد. مهم ترین مکان برای به اجرا گذاشتن و پیاده کردن مفهوم رابط کاربر صفحه اصلی در چندرسانه ای و صفحه خانه[۱۷](صفحه اصلی) در وب سایتها هستند که در آنها توسط دکمه ها، شکلکها ونشانه های شناخته شده و یا دارای توضیح، به کاربر می گوییم که در هر مورد از مراحل کار با برنامه چه کند.
در طراحی رابط کاربر، از جمله اولین نکاتی که طراح باید به آنها توجه کند، یافتن پرسشهای زیر است:
چه کسانی از این چندرسانه ای ( یا صفحه های وب) استفاده می کنند؟
مهارتهای رایانه ای ایشان در چه سطحی است؟
آنها چه ابزارهای ورودی و خروجی در اختیار دارند؟
در برنامه های رایانه ای موردنظر ، قرار است که چه نوع فعالیت هایی صورت گیرد؟
چه زمینه هایی از فناوری اطلاعات و ارتباطات قرار است که در برنامه استفاده شود؟
رابط کاربر، باید جالب و جذاب، و همچنین ساده ترین و کوتاه ترین راه را برای تعامل یادگیرنده با برنامه در اختیار او قرار دهد و مانع از انحراف توجه او از مطالب اصلی مورد جستجویش شود. بهتر است که رابط کاربر به گونه ای گرافیکی طراحی شود. یعنی در آن علاوه بر نوشته، از نشانه ها و شکلکهای تصویری و گرافیکی نیز استفاده شود. رابط کاربر گرافیکی[۱۸] (GUI) خوب طراحی شده ، علاوه بر جذاب بودن می تواند به طراحی یک رابط کاربر گرافیکی مفید و جذاب منجر شود.
در صفحه رابط کاربر گرافیکی، فقط اطلاعات ضروری ارائه کنید. صفحه هر چه ساده تر و خلوت تر باشد بهتر است.
طراحی رابط کاربر باید به گونه ای باشد که به کاربران امکان پیشرفت بر اساس ویژگیها و سرعت شخصی آنها را بدهد.کاربر باید بتواند توالی مطالب، نوع مجرای ارتباطی سرعت پیشرفت برنامه و… را مطابق با تمایل خود تغییر دهد. به این ترتیب آزادی عمل و امکان کنترل کاربر بر برنامه را افزایش می دهد.
بهتر است در طراحی کلی رابط کاربر گرافیکی کاربر از یک استعاره مناسب و مرتبط با سناریوی آموزشی استفاده کنید. مثلا برای یک برنامه چندرسانه ای در مورد شهرهای باستانی ایران، از صفحه رابط گرافیکی کاربر واجد نقشه ایران استفاده کرد که نشانه ها و دکمه های لازم در سطح آن گنجانده شده باشد. مثلا در صفحه اصلی وب سایت یک کتابخانه مجازی، می توان از تصویر یک کتابخانه ، و در وب سایت یک فروشگاه مجازی می توان از تصویر یک مغازه قدیمی به عنوان استعاره استفاده کرد.
در صورت طرح سوال از کاربر و یا درخواست انجام یک فعالیت از او با دادن بازخورد مناسب، او را از چگونگی رفتارش آگاه سازید.
کاربر را در جریان عملکرد نرم افزار قرار دهید. مثلا اگر بار گذاری یک مطلب سه دقیقه طول می کشد، کاربر باید بتواند با تمهیداتی سرعت پیشرفت بارگذاری را مشاهده کند.
رابط کاربر باید امکان سرعت عمل را فراهم آورد و کاربر را به دسترسی اطلاعات مورد نیازش در بهترین زمان قادر سازد. برای این منظور در اسلایدهای اولیه چندرسانه ای، یا صفحه اصلی وب سایت، فقط کلی ترین و ضروری ترین اطلاعات را رائه دهید. همچنین این امکان را فراهم کنید که کاربر در صورت نیاز بتواند به هریک از اطلاعات مراجعه و آن ها را به طور کاملتر بررسی و مطالعه کند . مثلا اگر در رابطه با یک موضوع عکسی وجود دارد، این عکس فقط با درخواست کاربر( کلیک کردن بر یک نشانه) ظاهر شود.
از به کارگیری نشانه های متنی و گرافیکی مبهم، با چند کاربرد خودداری کنید(امیرتیموری،۱۳۹۰).

این مطلب را هم بخوانید :  مقاله دانشگاهی - تحلیل محتوای نرم افزارهای آموزشی بر اساس شاخص های واسط کاربر- قسمت ۴

انواع رابط کاربر

محیط رابط کاربر با توجه به هدف سایت ها، پایگاهها و نرم افزارها و نیاز کاربران متفاوت خواهد بود یمین فیروز به نقل از عامر سلمان رابط کاربر را به دو نوع تقسیم می کند.
رابط کاربر گرافیکی[۱۹]: محیطی که کاربر با استفاده از موشواره به همه نظام دسترسی پیدا می کند یا به تعبیری دیگر، محیط رابط کاربر موشواره ای[۲۰]. این نوع رابط، رابط کاربرهایی است که پایه و اساس طراحی آنها بر گرافیک واقع شده و از امکانات سیستم عامل (مانند ویندوز) کمتر استفاده شده است.
رابط کاربر غیرگرافیکی[۲۱]: محیطی که در آن کاربر با صفحه کلید به همه نظام دسترسی پیدا می کند. یا به تعبیری دیگر، رابط کاربر صفحه کلیدی[۲۲] که بیشتر مربوط به محیط داس[۲۳] است و در نظام های رایانه ای نسل اول و دوم به کار گرفته می شد در این نوع رابط کاربر توجه کمتری به موضوع گرافیک شده و اطلاعات موجود در آن بیشتر مورد نظر تولیدکننده است و از نظر ابزارهای مورد استفاده نیز به طور تمام و کمال از سرویس های سیستم عامل بهره گیری شده است، در حال حاضر، به دلیل جهانی شدن سیستم عامل ویندوز و بعد از آن لینوکس، رابط کاربر گرافیکی در همه منابع اطلاعاتی الکترونیکی به کار گرفته می شود. ( محمد مجد ،۱۳۸۳).
آنا[۲۴](۲۰۰۰) معتقد است رابط کاربر گرافیکی می تواند کمک بزرگی برای کاربر نهایی در برقراری ارتباط آسانتر با سیستم عامل باشد وی همچنین می گوید:”در صورتی رابط های کاربر به حد کمال خود خواهند رسید که کاربر نهایی بدون یادگیری سیستم عامل بتواند به طور موثر از آن استفاده نماید.”

رابط کاربر گرافیکی

رابط کاربر گرافیکی(GUI) به عنوان رابط بین برنامه رایانه ای و کاربر عمل می کند. به عبارت دیگر،یک رابط کاربر گرافیکی مجموعه ای از فنون و روش هایی است که به کاربر اجازه می دهد با برنامه رایانه ای تعامل داشته باشد. مهم ترین ساختار تعامل در رابط کاربر گرافیکی وسیله ی نشانه روی (ماوس)است که در دست کاربر قرار دارد.کاربر با عناصر برنامه ی رایانه ای تعامل پیدا می کند و با نشانه روی، و انتخاب و دست کاری آن به فعالیت می پردازد(گالیتز،۱۹۹۷).

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است