مقاله دانشگاهی – 
تحلیل محتوای نرم افزارهای آموزشی بر اساس شاخص های واسط کاربر- قسمت ۸

مقاله دانشگاهی – تحلیل محتوای نرم افزارهای آموزشی بر اساس شاخص های واسط کاربر- قسمت ۸

کاهش بار حافظهی کاربر
سازگار کردن واسطها
این قوانین طلایی، عملاً مبنایی برای مجموعه اصول طراحی واسط کاربر هستند که این فعالیت مهم طراحی نرمافزاری را هدایت میکند.(مندل، ۱۹۹۸، ص ۱۰۰ ;۲۰۰۹، رشیدی، ۱۳۸۸، ص ۱۹۴ ).
در این قانون رعایت نکات زیر الزامی است.
الف: کنترل کردن سیستم توسط کاربر
شیوه تعامل راحتشیوه های تعامل نباید کاربر را به انجام اعمال غیر ضروری مجبور ساخته و یا عملیات ناخواسته ای به او تحمیل کنند. طبعا هر سیستم در حین اجرا دارای وضعیت های مختلفی است.وضعیت های سیتم باید تحت کنترل کاربر باشد و او بی هیچ زحمتی به یک وضعیت وارد یا از آن خارج شود. برای مثال اگر کنترل املاءدر منو واژه پرداز انتخاب شود، نرم افزار به سمت حالت کنترل املاء حرکت کند. در صورتیکه کاربر در حالت کنترل املاء، امکان ویرایش متن کوچک را داشته باشد در آنصورت واسط کاربر در واژه پرداز دارای شیوه تعامل خوبی است.
فراهم نمودن تعامل قابل انعطاف: از آنجاییکه کاربران مختلف، سلیقه های تعاملی مختلفی دارند گزینه هایی باید در اختیار کاربر قرار گیرد. برای مثال نرم افزار ممکن است به کاربر اجازه دهد که از طریق فرمانهای صفحه کلید، حرکت موشواره، قلم دیجیتالی یا فرمانهای تشخیص صدا با سیستم تعامل کند.به این نکته باید توجه داشت هر عملیاتی برای هر مکانیزم تعاملی جوابگو نیست. برای مثال فرمان استفاده از صفحه کلید( یا استفاده از میکروفون صوتی) جهت طراحی یک شکل پیچیده، نمی تواند موثر باشد.
فراهم نمودن تعامل قابل انقطاع: کاربران باید بتوانند مجموعه ای از عملیات را به صورت سلسله مراتبی برای سیستم تعریف و به آن اعمال کنند.سیستم باید واسط هایی برای کاربران جهت خنثی کردن [۳۴] عملیات داشته باشد.
فراهم کردن تعامل قابل تکرار: سیستم بیاد به موازات پیشرفت سطح مهارت کاربر، تکرار تعامل را داشته باشد. پس از مدتی کار با سیستم، کاربران اغلب به این نتیجه می رسند که آن ها همان روند تعاملی را مکررا اجرا می کنند.طراحی مکانیزم های ماکرو این قابلیت را دارد که تعامل یک کاربر پیشرفته را با واسط راحت تر نموده و در نتیجه عملیات، به راحتی انجام می گیرد.
پنهان کردن ارتباطات فنی داخلی از کاربر: عادی. واسط کاربر باید کاربر را به درون عالم واقعی برنامهی کاربردی سوق دهد. کاربر نباید از سیستم عامل وظایف مدیریت فایل یا سایر فناوریها و غیره مطلع باشد. یک واسط کاربر خوب نباید از عملیات داخلی اجرایی، عملکرد مدیرت فایل یا دیگر تکنولوژی های کامپیوتری داخل سیستم، اطلاعاتی در واسط قرار دهد. بطور خلاصه واسط کاربر به گونه ای نباید باشد که کاربر در سطح عملیات ریز داخلی سیستم با آن تعامل کند. برای مثال، یک سیتم حسابداری نیازی به کپی و یا تغییر نام فایل ها ندارد و نباید این امکان در واسط سیستم قرار گیرد.
ایجاد واسط کاربر متناظر با دنیای واقعی: واسط کاربر باید صفحاتی در حد ممکن متناظر با دنیای واقعی در اختیار کاربر قرار دهد.مثال خاص این مورد در نرم افزارهای شبیه سازی و روح بخشی[۳۵] است.در این نرم افزارها، نرم افزار تصویر سه بعدی از اشیاء بر روی صفحه مانیتور ظاهر می گردد.کاربر به هنگام کار کردن با تصویر سه بعدی مشابه آنچه در دنیای فیزیکی سروکار دارد، نوعی احساس کنترل، تسلط و راحتی بدست می آورد. در این نرم افزارها رابط کاربر امکان بزرگ/کوچک کردن، چرخش به میزان درجات مختلف حول یک محور
تسلط به محیط: بر اساس اصول روان شناسی، وقتی کاربر راضی به نظر می رسد که بر محیط
خود مسلط باشد و کارهایی که انجام می دهد، به طور قطع به نتیجه برسد. کاربر باید قادر باشد گام اول رل بردارد و شروع به جستجوکند . نظارت تمام اعمال را به دست گیرد. وقتی کاربر، خود را ناامید، عصبانی و آشفته می یابد به احتمال زیلد، به دلیل چیزی است که اتفاق افتاده و او بر آن مسلط نبوده و یا نتوانسته بر آن نظارت داشته باشد . حتی اگر این اتفاق کوچک بوده باشد. به عنوان نمونه کلید فاصله(Space Bar) در صفحه کلید، خوب کار نمی کند و هنگام تایپ بعضی کلمات به هم می چسبند و این کار، کاربر را آشفته می کند. نکته اینجاست که آیا رابط کاربر، همان اندازه که کاربر توقع و انتظار دارد، خواسته هایش را برآورده می کند؟ اگر غیراز این باشد، کاربر احساس می کند بر نظام تسلط ندارد و نمی تواند با آن ارتباط منطقی برقرار کند و آن را مورد انتقاد قرار می‌دهد.
(Tillman,2003).
قابل درک بودن واژگان برای کاربران
همخوانی واژگان با عملکردشان

کاستن از بار حافظهی کاربر

در این قانون نیز رعایت نکات زیر الزامی است.
کاهش میزان بازخوانی از حافظه کوتاه مدت. وقتی که کاربران درگیر عملیات پیچیده هستند، مسئله بازخوانی از حافظه کوتاه مدت از اهمیت بسزایی برخوردار است. واسط باید به گونه ای طراحی شود که نیاز به بازخوانی عملیات و به یاد آوردن نتایج قبلی را کاهش دهد.این مسئله با ارائه اطلاعات کلیدی بصری، به گونه ای که کاربر توسط آنها قادر به نمایش عملیات های قبلی باشد حل می گردد.
ایجاد خطاهای معنی دار. پیش بینی و جلوگیری از خطا، یعنی در حالت کلی طراحی سیستم باید به گونه ای باشد که مشکل جدی برای کاربر به وجود نیاورد در صورتی که مشکلی به وجود آید سیستم باید بتواند با ابزارهای هوشمندش خطا را شناسایی و رفع کند یک طراحی خوب باید از به وجود آمدن خطا در اولین محل جلوگیری کند برای محیط های مستعد بروز خطا سیستم باید با ارائه گزینه تایید به کاربر او را از احتمال وقوع خطا مطلع کند(گالیتز،۱۹۸۵). خطاهای اولیه برای یک کاربر، با دانش کاربری متوسط از سیستم ، باید قابل فهم و معنی دار باشد.به عنوان مثال خطا در وارد کردن نام کاربر ویا کلمه رمز برای هر کاربری به هنگام ورود به یک سیستم با معنی است. یک واسط خوب باید خطاهای داخلی سیستم را کنترل و با دادن علائم به کاربر پیغام مناسب دهد.
تعیین میانبرهایی که شهودی هستند. وقتی که از کلیدهای سریع [۳۶] جهت انجام تعامل با سیستم استفاده می شود(برای مثال Ctrl+p جهت عملکرد پرینت ) کلید سریع باید به گونه ای به عملیات وابسته باشد که به آسانی بازخوانی شود. طرح کلی بصری واسط باید مبتنی بر دنیای واقعی باشد. برای مثال سیستم طراحی صورت حساب، باید در فرایند پرداخت صورتحساب به کاربر کمک نموده و از کنترل دفترچه و ثبت استفاده نماید. در واقع این امکان برای کاربر فراهم می شود که متکی بر کلیدهای بصری قابل فهم بوده و از به خاطر سپردن راه حل های تعاملی محرمانه، جلوگیری نماید.
آشکارسازی اطلاعات به شیوهای تدریجی. واسط باید به طور سلسله مراتبی سازماندهی شود. یعنی آنکه اطلاعات دربارهی یک عمل، شیء یا شیوه باید ابتدا در سطح بالایی از انتزاع ارائه گردد. جرئیات بیشتر باید پس از اعلام علاقهی کاربر با انتخاب وی از طریق ماوس، در اختیار او قرار گیرد. مثال رایج در بسیاری از برنامههای کاربردی واژهپردازی, عمل خط زیر است. این کارکرد یکی از چندین کارکردی است که در منوی قالببندی متن قرار دارد. هر چند که تمامی امکانات خط زیر (تکخطی، دوخطی و نقطهچین) به نمایش در میآیند
استفاده از پیامها و علائم اخطاردهنده. اولین اثر سیستم کامپیوتری بر کاربر، حاصل از پیامهای خطای سیستم است. پیامهای خطا باید مؤدبانه، مختصر، سازگار و سازنده باشند. باید از جملات واضحی استفاده شود تا کاربر را سر درگم نکند. هر جا که ممکن باشد، پیام خطا باید روش تصحیح خطا را اعلام کند در صورت لزوم کاربر باید بتواند از سیستم کمکی پیوسته استفاده نماید.
وضوح و قابل فهم بودن طرح صفحه
طراحی ساده. بهترین رابطان کاربر از طراحی ساده برخورد ارند . طرحهای ساده، یادگیری و استفاده را آسان می کنند و به رابط کاربر، ثبات و استحکام می بخشند کاربر نباید به یکباره با حجم زیادی از اطلاعات روبرو شود، بلکه بهتر است مقدار زیادی از اطلاعات را به گونه ای جای داد که صفحه شلوغ به نظر نرسد به اعتقاد مندل، اکثر انسانها وقتی با حجم زیادی از اطلاعات روبرو می شوند، می ترسند. به نظر وی، رابط کاربر باید تلاش کند تا می تواند حضور اطلاعات را دوستانه جلوه دهد و آنها را پله پله و به صورت یک روند در نظر گیرد. در هر صورت، کاربر نباید ناگهان در دریایی از اطلاعات غوطه ور شود. همچنین، رابط کاربری که از وضوح و شفافیت برخوردار باشد، تا حد بسیار زیادی از اشتباهات جلوگیری کرده، اطلاعات مهم و اساسی را برجسته و قابل مشاهده می نماید و کاربر را به سمت یادگیری و استفاده ر احت تر، هدایت می نمای. به نظر فراری، رمز وضوح و شفافیت رابط کاربر، در سادگی است. بهترین رابطان کاربر از طراحی ساده برخورد ارند . طرحهای ساده، یادگیری و استفاده را آسان می کنند و به رابط کاربر، ثبات و استحکام می بخشند کاربر نباید به یکباره با حجم زیادی از اطلاعات روبرو شود، بلکه بهتر است مقدار زیادی از اطلاعات را به گونه ای جای داد که صفحه شلوغ به نظر نرسد به اعتقاد مندل، اکثر انسانها وقتی با حجم زیادی از اطلاعات روبرو می شوند، می ترسند. به نظر وی، رابط کاربر باید تلاش کند تا می تواند حضور اطلاعات را دوستانه جلوه دهد و آنها را پله پله و به صورت یک روند در نظر گیرد. در هر صورت، کاربر نباید ناگهان در دریایی از اطلاعات غوطه ور شود. همچنین، رابط کاربری که از وضوح و شفافیت برخوردار باشد، تا حد بسیار زیادی از اشتباهات جلوگیری کرده، اطلاعات مهم و اساسی را برجسته و قابل مشاهده می نماید و کاربر را به سمت یادگیری و استفاده ر احت تر، هدایت می نمای. به نظر فراری، رمز وضوح و شفافیت رابط کاربر، در سادگی است.
مناسب بودن اندازهی حروف برای خواندن
امکانات راهنمایی وکمک. رابط کاربر باید سطوح مختلفی از اطلاعات کمکی را در اختیار کاربر قرار دهد. سیستم‏های کمکی یکی از جنبه‏های طراحی رابط کاربر هستند که کاربران را هدایت کرده در سه شکل ارائه می‏شوند:
مستندات آماده شده توسط سیستم
سیستم کمکی پیوسته(on-line)
پیامهای تولید شده توسط سیستم، در پاسخ به فعالیتهای کاربر
هنگام طراحی پیامها باید اصول زیر را در نظر داشت:
پیامها باید سنخیت داشته باشند، سیستم راهنمای کاربر باید از کاری که کاربر انجام می‏دهد آگاهی داشته و پیامهای خروجی را بطور مناسب صادر نماید.
پیامها با تجربه کاربر همخوانی داشته باشد. هر چه کاربر با سیستم بیشتر آشنا می‏شود، پیامهای طولانی وی را بیشتر خسته می‏کند. اما، مبتدیان نمی‏توانند پیامهای مختصر را درک کنند. راهنمای کاربر باید هر دو نوع پیام را تدارک ببینند و اجازه دهد که کاربر طولانی بودن پیام را کنترل کند.
پیامها باید متناسب با مهارتهای کاربر باشد. این حالت با حالت قبلی متفاوت است. به عنوان مثال، کارمند منشی و کارمند برنامه نویس ممکن است از یک محیط استفاده کنند. منشی ممکن است در استفاده از کامپیوتر تجربه داشته باشد ولی مهارت آن با برنامه نویس یکسان نیست. هنگام صدور پیام میتوان از عبارات مختلفی استفاده کرد.
امکانات راهنمایی و کمک، از عناصر مهم در طراحی محیط رابط است که تاًثیر زیادی را در افزایش درک کاربر از محیط رابط دارد (زره‌ساز و فتاحی، ۱۳۸۷). بنابراین، طراحان رابط کاربر باید توجه خاصی را به آن مبذول دارند. بدیهی است، آنچه به منزله راهنما یا امکانات کمک در یک نرم‌افزار یا پایگاه قرار داده می‎شود، باید به گونه‌ای باشد که کاربران به آسانی به آن دسترسی داشته و بتوانند از آن استفاده کنند. در طراحی راهنمای نرم‌افزارهای پایگاه‌های اطلاعاتی، طراحان باید به رویکرد و ساختار ذهنی کاربران در فرایند اطلاع‎یابی و همچنین عوامل مرتبط با خود نظام رایانه‌ای توجه و نقش آنها را پیش از طراحی تجزیه و تحلیل کنند تا راهنمای طراحی شده قابلیت علمی و عملی و به عبارت دیگر کارآیی موردنظر را به دست آورد و مورد غفلت کاربران قرار نگیرد (زره‌ساز و فتاحی، ۱۳۷۸).
به طور کلی هر کاربر به شیوه‌ای خاص با عناصر رابط ارتباط برقرار می‌کند. بنابراین، نوع کمکی که کاربر می‌خواهد، اعمالی که از محیط رابط انتظار دارد، میزان تحمل او نسبت به خطاهای رابط و زمانی که در زمینه خاص به کمک نیاز دارد، از یک کاربر تا کاربر دیگر فرق دارد (Riecken, 2000). طراحان باید ویژگیهای شخصی مانند سن، جنس، و فرهنگ را در طراحی مد نظر قرار دهند. موضوع شخصی‌سازی در طراحی رابط کاربر بسیار مهم و هدف آن افزایش سهولت استفاده است. در شخصی‌سازی به دلیل اینکه نیازهای کاربر شناسایی و با موفقیت رفع می‌شود، ارتباط رضایت‌بخشی بین کاربر و نظام برقرار می‌‌گردد (Kramer et al., 2003).. وقتی کاربران با پیام خطایی مواجه شوند که مفهوم آنرا درک نکنند، به سیستم کمکی مراجعه می‏کنند تا اطلاعاتی راجع به کاری که باید انجام دهند کسب کنند. این نوع درخواست کمک به معنی این است که “من در مشکل گیر کردم“ نیاز به کمک دارم. شکل دیگری از درخواست کمک به این صورت است: کمک؟ و معنی آن این است ؛کمک کنید،؛ من نیاز به اطلاعات دارم اگر هر دو نوع کمک رسانی در سیستم وجود داشته باشد باید ساختارهای مختلفی از پیام و امکانات مختلفی از سیستم وجود داشته باشد.
سیستم‏های کمکی همواره باید دارای چندین نقطه ورودی باشند. باید به کاربر اجازه دهند تا بتواند از سطح بالای سلسله مراتب پیام وارد شود تا اطلاعات خود را پیدا کند، به سیستم کمکی وارد شود تا توضیحی از پیام خطا دریافت کرده و سیستم کمکی را فراخوانی کند تا توضیحی راجع به دستور خاصی از کاربرد، دریافت نماید. (لاودن : ۲۷۴-۲۷۷)
ترکیب رنگها به شکل مناسب و انتخاب رنگ مناسب برای ارایه پیام مناسب. رنگ به طراح رابط قدرت بیشتری می‏دهد تا بتواند در نمایش ساختارهای پیچیده اطلاعات مورد استفاده قرار دهد. در بعضی از سیستم‏ها، پیچیدگی سیستم زیاد است، بطوری که بدون استفاده از رنگ، اطلاعات نمایش داده شده قابل فهم نیستند. در سیستم‏های دیگر، ممکن است استفاده از رنگ ضرورتی نداشته باشد اما می‏تواند برای مشخص کردن اهمیت بعضی از وقایع موجود در نرم‏افزار، مورد استفاده قرار گیرد.
بطور کلی رنگ‏ها می‏توانند در موارد زیر موثر باشند:

این مطلب را هم بخوانید :  بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران۹۰- ...

    دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.